Illum, Ħadd il-Għid, il-Knisja Kattolika tiċċelebra l-akbar misteru tal-fidi Nisranija — il-qawmien mill-imwiet ta’ Ġesù Kristu. F’Malta u Għawdex, din il-festa ma tkunx biss ċelebrazzjoni liturġika, iżda wkoll espressjoni ħajja ta’ tradizzjoni li ilha tgħaddi minn ġenerazzjoni għal oħra, fejn il-purċissjonijiet tal-Irxoxt jokkupaw post ċentrali fil-kultura Maltija.
Il-komunitajiet Maltin jinġabru fit-toroq biex jixhdu għal waħda mill-aktar manifestazzjonijiet ferrieħa tal-fidi. Il-ħoss tal-baned, il-briju tan-nies u l-moviment tal-istatwa ta’ Kristu Rxoxt joħolqu atmosfera unika li tikkuntrasta mal-ġabra u s-silenzju tal-Ġimgħa l-Kbira.
Minn tradizzjoni antika għal wirt nazzjonali
L-istorja tal-Irxoxt f’Malta tmur lura għal żmien l-Ordni ta’ San Ġwann, meta gruppi ta’ Griegi Kattoliċi li ġew mal-Kavallieri introduċew din id-devozzjoni fil-Birgu. Hawnhekk, diġà fil-bidu tas-seklu 18, insibu l-ewwel referenzi għal purċissjonijiet bl-istatwa ta’ Kristu Rxoxt.
Fil-bidu, dawn iċ-ċelebrazzjonijiet kienu jsiru f’ħinijiet mhux tas-soltu — xi drabi saħansitra fis-sigħat bikrin ta’ bejn is-Sibt u l-Ħadd tal-Għid. Minkejja dan, kienu jiġbdu lejhom folol kbar, sinjal ċar tal-importanza tagħhom fil-ħajja reliġjuża tal-poplu.
Maż-żmien, il-purċissjoni nfirxet lejn il-bliet tal-Kottonera — Bormla u l-Isla — u aktar tard lejn diversi parroċċi oħra madwar Malta u Għawdex. Sas-seklu 18, lokalitajiet bħan-Naxxar u Ħal Qormi diġà kellhom statwi tal-Irxoxt u kienu jorganizzaw il-purċissjonijiet tagħhom.
Il-Ġirja tal-Irxoxt: tradizzjoni li tħabbat il-qalb
Waħda mill-aktar xeni li jolqtu lil min jattendi għal dawn il-purċissjonijiet hija bla dubju l-ġirja bl-istatwa. Ir-reffiegħa, mimlijin entużjażmu, jiġru b’pass mgħaġġel.
Din id-drawwa għandha l-għeruq tagħha fi żmien il-ħakma Brittanika, meta l-Gvernatur Sir Thomas Maitland kien daħħal regolamenti stretti dwar kemm setgħu jdumu l-purċissjonijiet. Kull dewmien kien jiġi mmultat, u għalhekk il-parteċipanti sabu soluzzjoni kreattiva: jiġru biex ikopru aktar triq f’inqas ħin.
Dak li beda bħala miżura prattika, illum sar simbolu qawwi tal-ferħ tal-Qawmien — ġirja li tfisser rebħa, ħajja u tama. Minkejja li din it-tradizzjoni kienet temporanjament imwaqqfa qabel it-Tieni Gwerra Dinjija, reġgħet bdiet wara l-1945 u baqgħet tiġi ċċelebrata b’ħeġġa dejjem tikber.
Drawwiet u simboli li jkomplu jevolvu
Il-purċissjoni tal-Irxoxt kienet tinkludi wkoll diversi drawwiet oħra li maż-żmien inbidlu jew naqsu. Fost dawn insibu t-tberik tal-figolli, fejn it-tfal kienu jerfgħu l-ħelu tagħhom lejn l-istatwa biex jitbierku wara żmien ta’ sawm.
Illum, din id-drawwa għadha teżisti iżda f’forma differenti, fejn il-bajd tal-Għid u ħelu ieħor jitbierku fil-knejjes. Dan juri kif it-tradizzjonijiet, minkejja li jinbidlu, jibqgħu jgħixu u jiżviluppaw mal-milja taż-żmien.
Fil-Birgu, pereżempju, kien hemm ukoll drawwiet uniċi bħal tberik simboliku tal-port — rifless tal-importanza marittima tal-lokalità — kif ukoll ritwali oħra li llum huma parti mill-memorja kollettiva tal-poplu.
Illum, il-purċissjonijiet tal-Irxoxt jittellgħu f’għadd kbir ta’ lokalitajiet fosthom il-Belt Valletta, il-Mosta, iż-Żejtun, Ħaż-Żebbuġ u ħafna oħrajn, kif ukoll f’bosta rħula f’Għawdex bħar-Rabat u n-Nadur.
Kull lokalità tagħti l-karattru tagħha lil din il-festa — xi wħud b’ġirjiet aktar enerġetiċi, oħrajn b’enfasi fuq aspetti teatrali jew devozzjonali. Iżda l-ispirtu jibqa’ wieħed: ċelebrazzjoni kollettiva ta’ tama u ħajja ġdida.
L-Irxoxt jibqa’ wieħed mill-aktar simboli qawwija tal-identità Maltija. Mhux biss għax jirrappreżenta tradizzjoni reliġjuża, iżda għax jgħaqqad lill-komunitajiet f’esperjenza komuni li tgħaddi minn żmien għal żmien.
F’kull pass tal-purċissjoni, f’kull nota tal-banda u f’kull ġirja tal-istatwa, hemm storja li tkompli tinkiteb; storja ta’ poplu li, minkejja l-bidliet taż-żmien, jibqa’ marbut mal-għeruq tiegħu.
U hekk kif il-knejjes jimtlew u t-toroq jixegħlu bil-ferħ, il-messaġġ tal-Għid jibqa’ jgħix: Kristu qam … u magħha tqum ukoll it-tama fil-qalb tal-poplu Malti.
.jpeg)
