Il-Karnival f’Malta hu wieħed mill-eqdem u l-aktar avvenimenti popolari fil-kalendarju kulturali tal-gżejjer. L-għeruq tiegħu jmorru lura mill-inqas għall-bidu tas-seklu 15, meta l-gvern lokali ta’ dak iż-żmien kien diġà joħroġregolamenti dwar il-bejgħ tal-laħam matul il-jiem tal-Karnival.
Din il-festa, marbuta mill-qrib mal-kalendarju Nisrani u li tippreċedi r-Randan, kienet ukoll espressjoni ta’ libertà soċjali, satira u bluha kollettiva.
Il-Karnival taħt il-Kavallieri
Taħt l-Ordni ta’ San Ġwann (1530–1798), il-Karnival ingħata spinta qawwijamill-Gran Mastri. Fl-1535, il-Gran Mastru Piero del Ponte ħeġġeġ attivitajietbħal tournaments u pageants, fejn il-kavallieri setgħu juru l-ħiliet militaritagħhom. Madankollu, mhux kull Gran Mastru kien komdu bl-eċċessi: Piero del Ponte u aktar tard Jean Parisot de Valette imponew limiti fuq l-imġiba tal-kavallieri, filwaqt li xorta ppermettew ilbies bil-maskri u ċelebrazzjonijietpubbliċi.
Sa nofs is-seklu 17, dehru wkoll projbizzjonijiet speċifiċi, fosthom ordni tal-1639 li kienet tipprojbixxi n-nisa milli jilbsu maskri jew kostumi demoniċi. Dawn il-miżuri, madankollu, ma damux. Fl-1730 bdew il-parati fuq l-art, b’karru tal-Gran Mastru jmexxi l-purċissjoni, akkumpanjat mill-kavallerija u karozzini mżejna.
Il-Parata u l-Kukkanja
Żewġ elementi tradizzjonali spikkaw fil-Karnival Malti. Il-Parata kienettinkludi żfin simboliku li jerġa’ jgħix il-ġlieda tal-Assedju l-Kbir tal-1565 bejn il-Kristjani u t-Torok. Għal żmien twil kienet meqjusa essenzjali: “mingħajr Parata, ma kienx hemm Karnival”.
Il-Kukkanja, introdotta fl-1721 mill-Gran Mastru Taljan Marc’AntonioZondadari, kienet logħba popolari li fiha żgħażagħ irġiel kienu jitilgħu ma’ arbli li kienu jkunu midlukin ħabba ż-żliq, bit-tama li jitilgħu sa fuq nett u jilħqu l-ikel u l-premjijiet li jkunu marbuta magħhom. Il-kompetituri li jaslusal-quċċata jkunu jistgħu jieħdu l-premjijiet misjuba.
Il-perjodu Franċiż u l-wasla tal-Ingliżi
L-okkupazzjoni Franċiża waqqfet il-Karnival għal ftit żmien, iżda wara l-1800, taħt il-ħakma Brittanika, il-festa reġgħet bdiet. Ironikament, ħafnamid-dettalji ta’ dan il-perjodu ġew irreġistrati minn viżitaturi barranin.
Tobba, kittieba u ministri reliġjużi Ingliżi u Amerikani ddeskrivew il-Belt bħala belt mimlija kostumi, mużika, karozzini, ħelu mitfugħ mit-twieqi u taħlit ta’ klassijiet soċjali.
Tensjonijiet reliġjużi u politiċi
Mhux kulħadd kien jara dawn l-eċċessi b’għajnejn sbieħ. Fl-1846, il-Gvernatur Sir Patrick Stuart ipprojbixxa l-użu tal-maskri nhar ta’ Ħadd, minħabba r-rispett lejn il-jum sagru. Il-poplu obda formalment, iżda b’modsatiriku: ħafna ddekoraw l-annimali tagħhom bil-maskri u ħarġuhom fit-toroqtal-Belt.
Is-sitwazzjoni eskalat f’inkwiet serju, bi ġlied mal-gwardji tal-palazz u arresti. L-inċident wera kemm il-Karnival kien marbut mal-identità popolariMaltija u kemm restrizzjonijiet jistgħu jqajmu reazzjonijiet qawwija.
Satira, inċidenti u riformi
Matul is-seklu 19 u l-bidu tas-seklu 20, il-Karnival Malti kien magħruf għas-satira qawwija tiegħu, speċjalment fil-karrijiet li kienu jiddieħku b’figuripolitiċi u deċiżjonijiet tal-gvern. Din it-tradizzjoni wasslet għal tensjonijiet, tant li fl-1936 ġiet introdotta liġi li effettivament ipprojbiet is-satira politikafil-Karnival.
L-istorja tal-Karnival tinkludi wkoll traġedji, fosthom l-inċident tal-1823 meta aktar minn mitt tifel mietu mgħaffġa f’kunvent fil-Belt fl-aħħar jum tal-festi.
Il-Karnival modern
Fis-seklu 20, il-Karnival għadda minn bidliet organizzattivi u loġistiċi. Għalsnin twal iċ-ċentru tiegħu kien Pjazza San Ġorġ, imbagħad Misraħ il-Ħelsien, u aktar tard siti oħra bħat-Terminus u l-Fosos tal-Furjana. Mill-2014 ’l hawn, il-Karnival reġa’ lura fil-qalba tal-belt kapitali.
Illum, il-Kunsill Malti għall-Kultura u l-Arti jorganizza l-festi, li jinkludukarrijiet kbar, kompetizzjonijiet ta’ żfin, kostumi, maskri grotteski u attivitajiet, kemm f’Malta, kif ukoll f’Għawdex. Fin-Nadur, il-Karnival spontanju u grottesk għadu jsir mingħajr struttura formali, bħala espressjonipura tal-ispirtu tal-festa.
Tradizzjoni li tibqa’ ħajja
Minkejja projbizzjonijiet, bidliet politiċi u tensjonijiet soċjali, il-Karnival Malti baqa’ jgħix għal kważi sitt mitt sena. Minn bluha pagana għal festa Nisranija, minn satira politika għal spettaklu artistiku, il-Karnival jibqa’ xhieda ta’ poplu li, mill-inqas darba fis-sena, jagħżel li jħalli r-regolidaqsxejn fil-ġenb u jiċċelebra l-ħajja.
.png)
