Ġustizzja soċjali b’sens ta’ ġustizzja

Il-ġustizzja soċjali m’għandhiex tkun sempliċement frażi sabiħa li biha nżejnu d-diskorsi politiċi f’xi okkażjoni speċjali. Hija l-polz ta’ nazzjon.  

Nhar il-Ġimgħa li għadda, 20 ta’ Frar, fakkarna l-Jum Dinji tal-Ġustizzja Soċjali. Waqt is-serata annwali tal-Premju Ġustizzja Soċjali organizzata mill-kollega Deputat tal-Oppożizzjoni Ivan Bartolo, li saret fil-Palazz ta’ Sant’Anton, kelli l-opportunità nirrifletti fuq realtà fundamentali: li soċjetà umana b’qalb tħabbat tingħaraf biss minn kemm kapaċi tieħu ħsieb lil dawk l-aktar vulnerabbli. Kif hemm minqux fil-prinċipji ewlenin tal-Partit Laburista, is-soċjetà tkejjel is-suċċess tagħha skont il-qagħda ta’ dawk fost il-membri tagħha li huma l-iċken. 

Din mhijiex kwistjoni ta’ xi battalja bejn min għandu u min m’għandux. Hija taqbida ferm aktar profonda bejn l-indifferenza u li nagħżlu li jimpurtana minn ta’ madwarna. Bħala pajjiż, din l-għażla favur il-ġustizzja soċjali għadna ngħożżuha, u nistinkaw biex inwettquha fil-prattika bl-għodod tal-politika u tal-ekonomija. 

Soċjetà ġusta tinbena fuq id-dinjità ta’ kull persuna. Iżda biex inkunu tassew fidili lejn dan il-prinċipju, irridu nħaddmu ġustizzja soċjali b’sens ta’ ġustizzja. Irridu nkunu ġusti ma’ dawk kollha li qed jikkontribwixxu biex niġġeneraw il-ġid, biex bħala Stat inkunu nistgħu nqassmu dak il-ġid b’mod għaqli u ġust. Mingħajr il-ħolqien tal-ġid, ma jkunx hemm xi tqassam. Iżda mingħajr tqassim ġust, il-ġid isir għodda ta’ esklużjoni minflok ta’ progress. 

Is-suċċess ta’ pajjiż m’għandux jitkejjel biss mill-indiċi tal-Prodott Domestiku Gross, iżda wkoll mill-qagħda ta’ dawk li qegħdin fil-qiegħ tal-iskala soċjali. Minkejja l-ġid li qed niġġeneraw, l-inugwaljanzi għadhom magħna, u rridu kontinwament noqorsu lilna nfusna biex ma nħallux li l-aljenazzjoni tirbaħ fuq is-sensittività għar-realtajiet ta’ min baqa’ lura. 

Id-dritt għal saqaf u għad-dinjità 

Il-ġustizzja soċjali tfisser ekwità — fairness. Mhux dik l-ekwità li tkejjel lil kulħadd b’xiber wieħed b’mod mekkaniku, iżda dik li tadatta l-politika għaċ-ċirkustanzi partikulari tan-nies. Il-policies mhumiex vanġelu; huma strumenti li jridu jinbidlu jekk ma jibqgħux iservu tajjeb lill-bniedem. 

Ħu, pereżempju, is-settur tal-akkomodazzjoni. F’Malta, aktar minn 80% tal-poplu aħna sidien ta’ darna — statistika li għandna nkunu kburin biha. Madankollu, ma nistgħux nagħlqu għajnejna għal dawk li s-saqaf fuq rashom sar piż finanzjarju kbir jew ħolma li qed titbiegħed. Għandna bżonn aktar riformi li jaraw l-akkomodazzjoni mhux biss bħala tranżazzjoni ta’ proprjetajiet fis-suq ħieles, iżda bħala dritt fundamentali aċċessibbli speċjalment għaż-żgħażagħ, li qed jaffaċċjaw prezzijiet esaġerati. 

L-istess jgħodd għall-anzjani tagħna. Il-ġustizzja soċjali magħhom mhijiex biss pensjoni adegwata. Hija l-ġlieda kontra s-solitudni u l-garanzija ta’ kwalità ta’ ħajja fejn is-servizzi tal-komunità u d-djar tal-anzjani joffru mhux biss residenza iżda wkoll dinjità sħiħa. 

Neqirdu l-prekarjat u l-istigma 

Mhux biżżejjed li ngħidu li għandna x-xogħol għal kulħadd. Il-kwantità m’għandhiex toħnoq il-kwalità. Il-prekarjat huwa fost l-akbar għedewwa tad-dinjità umana. Wasal iż-żmien li nesploraw b’aktar serjetà passi lejn il-living wage — paga li tabilħaqq tiggarantixxi għejxien diċenti f’dinja li dejjem qed tinbidel? 

Irridu nkunu ibsin ma’ dawk il-ftit impjegaturi li jisfruttaw il-vulnerabbiltà tal-ħaddiema, inklużi dawk li mhumiex Maltin. Il-protezzjoni tal-ħaddiema tissaħħaħ ukoll permezz tas-sħubija f’union, u rridu nisfidaw kull pressjoni li ssir biex il-ħaddiema jiġu mċaħħda minn dan id-dritt ta’ assoċjazzjoni. 

Ma nistgħux nitkellmu fuq ġustizzja soċjali jekk nibqgħu nħarsu lejn is-saħħa mentali bħala tabù. Soċjetà b’saħħitha mhijiex dik li m’għandhiex problemi, iżda dik li toffri spalla u sostenn meta l-moħħ u l-qalb jegħjew. Irridu nitgħallmu nsaħħu lil xulxin minflok inkissru lil xulxin b’diskorsna u b’azzjonijietna. 

Il-bniedem fiċ-ċentru 

Il-ġustizzja soċjali hija sejħa li tfakkarna li Malta tista’ tkun saħansitra aktar ħanina u aktar umana. Il-libertà individwali hija illużorja jekk ma tkunx sostnuta minn strutturi soċjali li jagħmluha reali għal kulħadd, irrispettivament mill-abbiltajiet jew il-ħiliet tiegħu jew tagħha. 

Meta tabilħaqq inżommu lill-bniedem fiċ-ċentru ta’ kull deċiżjoni li nieħdu, inkunu qed niktbu l-isbaħ verżjoni tas-soċjetà tagħna. Fl-aħħar mill-aħħar, is-suċċess tagħna fil-qasam tal-ġustizzja soċjali jitkejjel, b’mhux kemm bnejna binjiet, iżda b’kemm bnejna nies.