Protesti kbar fl-Albanija b'reazzjoni għall-interess ta' bint Donald Trump sabiex tiġi żviluppata gżira protetta

Għal Ivanka Trump, Sazan kienet ‘sejba’. Madankollu, eluf ta’ Albaniżi jibżgħu li din tista’ tkun it-telfa tagħhom.

F’intervista mal-podcaster Amerikan David Senra din il-ġimgħa, Ivanka; it-tifla l-kbira tal-President tal-Istati Uniti Donald Trump; iddeskriviet il-gżira diżabitata ’l barra mill-kosta tal-punent tal-Albanija bħala biċċa art li bħal donnu hi u żewġha Jared Kushner kienu l-ewwel bnedmin li skoprewha.

“Konna fuq dgħajsa ta’ ħabib tagħna, u waqafna ngħumu. Effettivament, hekk sibnieha,” qalet, waqt li tkellmet dwar il-gżira fejn pjan ta’ żvilupp lussuż propost marbut ma’ Kushner ipprovoka rabja mifruxa madwar l-Albanija.

“Għumna lejn il-gżira. Morna ħafjin għal mixja sal-quċċata, u konna sempliċement affaxxinati.”

Dak l-affaxxinament fl-aħħar mill-aħħar wassal għal proġett li ġie żvelat aktar minn sentejn ilu li jinvolvi l-kostruzzjoni ta’ lukandi lussużi. Iżda meta l-bulldozers waslu fuq il-bajjiet f’dawn l-aħħar jiem, il-protestanti nġabru bl-eluf.

Il-gvern jgħid li l-iżvilupp fuq il-kosta Adrijatika tal-Albanija se jkun ta’ valur kbir għall-pajjiż; iżda ġibed oppożizzjoni minn attivisti ambjentali u kritiċi tal-Prim Ministru Soċjalista Edi Rama li ilu żmien twil fil-kariga.

Allura x'inhu l-proġett ta' resort lussuż tal-Kushner u għaliex ikkawża tant kontroversja?

X'għandhom ippjanati l-Kushners għall-gżira?

Il-viżjoni ta' Kushner hija żvilupp mifrux mal-baħar mimli lukandi, appartamenti u vilel fir-riżerva naturali taż-żona tad-delta protetta ta' Vjosa-Narta. Se jinvolvi wkoll it-trasformazzjoni ta' bażi militari tal-era komunista f'resort fuq Sazan.

Ftit wara t-tħabbira tal-proġett fl-2024, il-gvern ta status ta' "investitur strateġiku" lil Atlantic Incubation Partners, ditta marbuta mal-fond Affinity Partners ta' Kushner.

Ivanka Trump minn dakinhar żaret ir-reġjun ta' Vlora, akkumpanjata minn periti u investituri, u ltaqgħet ukoll ma' Rama.

Skavaturi u makkinarju tqil ieħor bdew jaħdmu fiż-żona x-xahar li għadda, fetħu rotot ta’ aċċess, ħaffru fir-ramel, neħħew l-art fost is-siġar tal-arżnu u installaw ċnut.

L-investiment fil-gżira ta’ Sazan huwa stmat li jiswa $1.6 biljun, filwaqt li Rama dan l-aħħar irrefera għal proġett ta’ erba’ biljun ewro ($4.6 biljun) li qal li jinkludi ż-żona ta’ Vlora.

Affinity Partners irrefera l-mistoqsijiet mibgħuta lilha minn aġenziji tal-aħbarijiet internazzjonali  lil aġenzija tal-PR li qiegħda taħdem fuq il-proġett ta’ żvilupp. L-aġenzija qalet li l-iżvilupp qiegħed jitmexxa minn Sazan Real Estate Development LLC, mhux Affinity Partners, u li kwalunkwe investitur involut qed jagħmel dan “fil-kapaċità personali tiegħu”.

L-aġenzija pprovdiet stqarrija attribwita lil Asher Abehsera, president ta’ Sazan Real Estate Development.

“Aħna eċċitati dwar l-opportunità li noħolqu destinazzjoni ta’ klassi dinjija u nagħmlu wieħed mill-akbar investimenti privati ​​fl-istorja tar-reġjun,” qalet id-dikjarazzjoni.

“L-enfasi tagħna tibqa’ fuq l-amministrazzjoni responsabbli, it-titjib ambjentali, il-ħolqien tal-impjiegi, u l-ħolqien ta’ valur fit-tul għall-komunitajiet lokali. Nirrispettaw il-proċessi pubbliċi u istituzzjonali li għaddejjin, u aħna lesti li nimxu 'l quddiem hekk kif jiżvolġu.”

X’jista’ jikseb il-gvern Albaniż?

Rama jittama li l-proġett ta’ profil għoli se jipprepara lill-Albanija biex issir destinazzjoni turistika globali ewlenija. Huwa wkoll simboliku tal-isforzi tal-pajjiż biex jiddistanzja ruħu mill-passat komunista tiegħu, hekk kif jikkompeti għas-sħubija fl-Unjoni Ewropea.

“L-Albanija m’għandhiex tkun pajjiż li jibża’ minn proġett straordinarju bħal dan, fejn imsieħba eċċezzjonali ngħaqdu flimkien biex jinvestu erba’ biljun ewro ($4.6 biljun),” iddikjara Rama.

“M’hemm l-ebda ċans li dan l-investiment jieqaf sakemm jien hawn.”

Ivanka Trump u Jared Kushner (Ritratt: Wikimedia Commons).

Min qed jipprotesta l-proġett u għaliex?

Fl-aħħar jiem, eluf ta’ nies ipprotestaw wara li ħarġu filmati ta’ bulldozers fuq il-bajjiet fiż-żona. Id-dimostranti ħabtu ma’ gwardji tas-sigurtà privati ​​nhar is-Sibt fir-reġjun wara li l-iżviluppaturi installaw wajer tax-xewk li jimblokka l-aċċess għall-bajja.

Eluf minn dakinhar ingħaqdu fil-kapitali ta’ Tirana għal tliet iljieli konsekuttivi jitolbu li l-proġett jiġi kkanċellat u li s-sidien preċedenti jieħdu lura l-art tagħhom, b’aktar protesti ppjanati fil-jiem li ġejjin.

Nhar it-Tlieta filgħaxija, dimostranti pprotestaw barra l-uffiċċju ta’ Rama fil-kapitali Tirana b’tabelli li qalu “Pajjiżna mhuwiex għall-bejgħ” u “Ma rridx l-Albanija bħal Dubai”.

Eva Kushova, esperta fit-turiżmu sostenibbli u d-direttriċi tal-organizzazzjoni Albaniża mingħajr skop ta’ qligħ, Destination Management Organisation, qasmet dan is-sentiment.

“Aħna pajjiż żgħir, u ma nistgħux inħallu lill-Albanija ssir Dubai ġdida. Il-viżjoni ta’ dan il-gvern hija li jittrasforma l-Albanija f’pajjiż ta’ skyscrapers u turiżmu elitista, iżda nemmnu li l-Albanija għandha l-ewwel taqdi lin-nies tagħha stess u mhux teqred l-istorja u n-natura tagħha għall-fini tat-turiżmu lussuż,” qalet Kushova lil Al Jazeera.

It-tħassib ambjentali jinsab fil-quċċata tal-lista tar-raġunijiet għar-reazzjoni għall-proġett ta’ żvilupp.

Organizzazzjonijiet ekoloġiċi jibżgħu li se jgħaffeġ art protetta u l-kosta verġni tul il-Baħar Adrijatiku, li tħalliet fil-biċċa l-kbira mhux żviluppata mill-era komunista tal-pajjiż.

Aktar minn 40 grupp ambjentali bagħtu ittra lill-gvern f’Jannar fejn talbu s-sospensjoni tal-proġett, immexxi mill-Protezzjoni u l-Preservazzjoni tal-Ambjent Naturali fl-Albanija (PPNEA). Il-websajt tal-PPNEA torbot ma’ petizzjoni bi kważi 60,000 firma li titlob it-tmiem tal-kostruzzjoni.

Ir-riżerva naturali fejn huwa ppjanat il-proġett hija waħda mill-aktar żoni bijodiversi siewja tal-Albanija, waqfa importanti għall-għasafar migratorji tul il-kosta Adrijatika.

Il-protestanti f’dimostrazzjonijiet f’Tirana ġarrew kartunċini maqtugħin b'forma ta’ flamingi roża, waħda mill-ispeċi protetti ta’ għasafar migratorji.

Il-protesti jirriżultaw minn liġi approvata mill-parlament tal-Albanija fi Frar 2024 li neħħiet il-projbizzjoni fuq il-kostruzzjoni f’żoni protetti, skont Kushova.

Ajruport ġdid qiegħed jinbena wkoll f’Vlora, qrib iż-żona protetta ta’ Narta-Zvernec, li wkoll wassal għal protesti, qalet.

“Issa naraw l-istampa kollha. Jidher li din il-kostruzzjoni kollha kienet ippjanata snin ilu: l-ajruport, il-gżira militari ta’ Sazan, u l-Laguna ta’ Zvernec fil-qrib, kollha mwiegħda lill-kumpanija ta’ Jared Kushner u investituri konġunti oħra biex jibnu resorts lussużi,” qalet Kushova.

Il-kritiċi qajmu wkoll mistoqsijiet dwar l-oriġini tal-fondi użati biex tinxtara l-art kostali u l-legalità tal-proċeduri.

Bħal ħafna biċċiet art fl-Albanija, iż-żona hija soġġetta għal tilwim dwar il-proprjetà li jmur lura għall-kollass tal-komuniżmu fis-snin disgħin.

X’inhuma l-allegazzjonijiet dwar it-trasparenza u l-governanza tal-proġett?

L-uffiċċju tal-prosekutur speċjali kontra l-korruzzjoni tal-Albanija fetaħ investigazzjoni dwar bidliet fl-istatus protett taż-żona ta’ Vjosa-Narta. Se jinvestigaw ukoll kif l-uffiċjali setgħu jevitaw is-sistema normali ta’ offerti pubbliċi għall-kuntratti, kif ukoll l-oriġini tal-fondi użati biex jinxtraw titoli tal-art.

Filwaqt li l-gvern jinsisti li l-art iddeżinjata għall-proġett hija proprjetà privata, xi wħud iddubitaw it-trasparenza fir-rigward tal-privatizzazzjoni tagħha; tip komuni ta’ tilwima legali fl-Albanija.

In-nuqqas ta’ trasparenza madwar il-proġett huwa wkoll ta’ tħassib ewlieni għal ħafna.

“L-organizzazzjonijiet ambjentali m’għandhom xejn kontra resorts lussużi, iżda għandhom jiġu żviluppati bi trasparenza sħiħa, skont il-leġiżlazzjoni, mhux f’artijiet mistagħdra protetti, u b’konsultazzjoni mal-komunitajiet lokali u l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili,” qalet Kushova.

Meta l-bajja fiż-żona ġiet magħluqa b’ċint il-ġimgħa li għaddiet, “ma kien hemm l-ebda avviż, l-ebda proġett, l-ebda sinjal fis-sit tal-kostruzzjoni; skavaturi u makkinarju tal-kostruzzjoni biss”, qalet.

In-nies riedu jidħlu għax il-baħar u r-ramel huma proprjetà pubblika skont il-liġi nazzjonali, qalet Kushova.

L-ambizzjonijiet spkulattivi ta’ Kushner għal proġetti simili fil-passat riċenti joffru storja ta’ twissija.

F’Novembru, il-parlament tas-Serbja għadda liġi speċjali sabiex jippermetti żvilupp lussuż f’Belgrad appoġġjat minn ditta ta’ investiment marbuta ma’ Kushner.

Xahar wara, il-prosekuturi akkużaw erba’ persuni, inkluż ministru tal-gvern, b’abbuż tal-uffiċċju u falsifikazzjoni ta’ dokumenti relatati ma’ dak il-proġett.

Kushner sussegwentement irtira mill-investiment ippjanat, li kien se jissostitwixxi kumpless militari mħassar minn bomba li l-protezzjonijiet tal-wirt tiegħu tneħħew minn uffiċjali li issa qed jiffaċċjaw proċess.

Il-Prim Ministru Albaniż Edi Rama (Ritratt: Wikimedia Commons).

Kemm hija sfida politika din għal Rama?

Rama ċaħad il-protesti u akkuża lill-midja li qed tesaġera d-daqs u s-sinifikat tagħhom.

Il-Prim Ministru rebaħ ir-raba’ mandat is-sena l-oħra, fejn wiegħed li jdaħħal il-pajjiż; li huwa wieħed mill-ifqar fl-Ewropa; fl-Unjoni Ewropea sal-2030. Huwa enfasizza l-importanza li jiġu attirati investituri, u mminimizza t-tħassib tal-ambjentalisti.

Huwa “importanti ħafna li nibqgħu nilqgħuk, li nibqgħu ġusti, u li taħt l-ebda ċirkostanza ma nirċievu l-istigma li aħna pajjiż fejn l-investituri jintlaqgħu b’ostilità”, qal Rama fi stqarrija nhar l-Erbgħa.

Il-jum ta’ qabel, il-prim ministru ltaqa’ mal-president tal-Kunsill Ewropew, Antonio Costa, li faħħar il-progress tal-Albanija lejn is-sħubija fl-Unjoni Ewropea iżda nnota li l-proċess ta’ adeżjoni tagħha jiddependi wkoll fuq il-kisba tal-istandards ambjentali tal-Unjoni Ewropea.

“L-Albanija hija mistennija li tallinea l-leġiżlazzjoni ambjentali tagħha bis-sħiħ mal-acquis Ewropew [korp ta’ liġijiet], bħal f’oqsma oħra,” qal Costa.

Rama, li tkellem wieqaf ħdejn Costa, iddefenda l-proġett ta’ żvilupp għall-benefiċċji ekonomiċi tiegħu u insista li l-Albanija se tilħaq l-istandards Ewropej tal-protezzjoni ambjentali.

“Jekk turist iħallas 2,000 ewro ($2,326) kull lejl, allura huma l-kok, ix-xufier, is-sajjied, il-bidwi, l-iżviluppatur u n-negozji lokali li jibbenefikaw,” qal.

Kushova sfidat dik is-suppożizzjoni, billi ddikjarat li b'ħafna bajjiet fin-nofsinhar tal-Albanija issa privatizzati, il-pubbliku tilef l-aċċess għalihom.

“Sadanittant, ir-residenti ħafna drabi huma mġiegħla jagħlqu l-guesthouses tagħhom u jiksbu ftit benefiċċju minn dawn l-iżviluppi għajr l-impjiegi fir-resorts infushom,” qalet.

“It-turiżmu lussuż jista’ jiġġenera dħul u jattira investiment barrani, iżda jsir ekonomikament mhux sod jekk il-benefiċċji jkunu kkonċentrati fost l-investituri filwaqt li l-ispejjeż ambjentali u soċjali jitħallsu mill-komunitajiet lokali.”

Kushova qalet li l-komunitajiet lokali għandhom ikunu dawk li jingħataw is-setgħa, “mhux biljunarji sinjuri”.

“Biex niżviluppaw turiżmu sostenibbli, jeħtieġ li ntejbu l-infrastruttura u s-servizzi f’kull rokna tal-Albanija filwaqt li niżguraw li t-turiżmu żejjed ma jagħmilx ħsara lil pajjiżna,” qalet, filwaqt li rreferiet għall-Italja, il-Kroazja u l-Greċja, li qalet li qegħdin iżidu l-isforzi biex jipproteġu l-parks nazzjonali u l-gżejjer filwaqt li jidderieġu t-turiżmu lejn żoni magħżula.