Editorjal | Opportunità ta’ riforma f’din il-leġiżlatura l-ġdida

Bl-elezzjoni mill-ġdid ta’ Robert Abela bħala Prim Ministru, il-Gvern għandu quddiemu opportunità rari biex iwettaq riformi istituzzjonali li ilhom jiġu diskussi għal snin twal iżda li spiss spiċċaw fil-ġenb tal-aġenda politika. Wara rebħa elettorali li tagħti mandat ġdid lill-amministrazzjoni tiegħu, issa huwa l-mument ideali biex Abela jieħu deċiżjonijiet kuraġġużi favur governanza aħjar, aktar trasparenza u istituzzjonijiet aktar b’saħħithom. 

Waħda mill-aktar kwistjonijiet urġenti hija r-riforma tal-ħlasijiet u l-kundizzjonijiet tax-xogħol tal-membri parlamentari, inkluż il-ministri u s-segretarji parlamentari. Il-Parlament Malti ilu għal snin twal jopera fuq mudell li mhux dejjem jirrifletti r-realtajiet u l-isfidi ta’ pajjiż modern. Illum, deputat parlamentari huwa mistenni jattendi seduti, jipparteċipa f’kumitati, jiltaqa’ maċ-ċittadini, janalizza leġiżlazzjoni u jsegwi numru kbir ta’ kwistjonijiet pubbliċi. Dan kollu jeħtieġ ħin, kompetenza u riżorsi. 

Għaldaqstant, reviżjoni serja tas-salarji għandha tkun akkumpanjata minn riforma aktar profonda li tintroduċi assistenti parlamentari għal kull deputat. F’ħafna demokraziji Ewropej, il-membri parlamentari huma appoġġjati minn professjonisti li jgħinuhom fir-riċerka, fit-tfassil ta’ mistoqsijiet parlamentari, fl-analiżi ta’ abbozzi ta’ liġijiet u fil-komunikazzjoni mal-pubbliku.  

Sistema bħal din mhux biss tagħmel ix-xogħol parlamentari aktar effiċjenti, iżda ttejjeb ukoll il-kwalità tad-dibattitu politiku u s-superviżjoni tal-Gvern. Il-pubbliku għandu jifhem li riforma fil-pagi ma tistax tkun biss żieda finanzjarja, iżda parti minn proġett usa’ biex il-Parlament ikun aktar professjonali u effettiv. 

It-tieni riforma essenzjali hija dik marbuta mat-trasparenza fid-dikjarazzjonijiet tal-assi. F’soċjetà demokratika moderna, il-fiduċja pubblika ma tinbeniex biss fuq kliem sabiħ, iżda fuq sistemi li jippermettu skrutinju effettiv. Għalhekk, id-dikjarazzjonijiet tal-assi tal-membri parlamentari kollha, inklużi l-ministri, għandhom ikunu aċċessibbli, ċari u ppubblikati b’mod regolari. 

Il-prinċipju huwa sempliċi: dawk li jieħdu deċiżjonijiet f’isem il-poplu għandhom ikunu lesti jagħtu rendikont sħiħ tas-sitwazzjoni finanzjarja tagħhom. Dan ma jfissirx invażjoni tal-privatezza, iżda garanzija li ma jkunx hemm kunflitti ta’ interess jew suspett ta’ arrikkament mhux spjegat. Sistema moderna ta’ verifika indipendenti tad-dikjarazzjonijiet tista’ tkompli ssaħħaħ il-kredibilità tal-istituzzjonijiet u tnaqqas il-perċezzjoni ta’ nuqqas ta’ trasparenza. 

It-tielet prijorità għandha tkun l-introduzzjoni ta’ qafas legali komprensiv dwar il-finanzjament tal-partiti politiċi. Għalkemm saru passi f’dan il-qasam matul is-snin, għad hemm lok għal titjib sostanzjali sabiex il-pubbliku jkun jaf b’mod ċar minn fejn ġejjin il-fondi tal-partiti u kif dawn qed jintefqu. Regoli aktar stretti dwar donazzjonijiet, rappurtar finanzjarju u superviżjoni indipendenti huma kruċjali biex jiġu evitati dubji dwar influwenza indebita jew relazzjonijiet mhux trasparenti bejn il-politika u interessi privati. 

Forsi dawn mhumiex riformi li jġibu popolarità immedjata jew titli spettakolari fil-gazzetti. Iżda jistgħu jħallu impatt fit-tul fuq il-kwalità tad-demokrazija Maltija.  

Jekk Robert Abela jagħżel din it-triq, jista’ jħalli warajh wirt ta’ modernizzazzjoni istituzzjonali li jibqa’ jinħass għal ħafna snin oħra.