Il-kwalità tal-atmosfera u s-saħħa mentali f’Malta

F’Malta, pajjiż żgħir u densament popolat, il-kwalità tal-atmosfera u tal-ambjent li ngħixu fih qed tħalli impatt dejjem aktar qawwi fuq is-saħħa mentali tal-poplu. Din mhijiex biss kwistjoni ambjentali jew ta’ infrastruttura, iżda waħda soċjali, edukattiva u tas-saħħa pubblika. L-effetti qed jinħassu f’kull saff tas-soċjetà: fost l-anzjani, il-popolazzjoni li taħdem, l-istudenti, l-edukaturi, il-professjonisti tas-saħħa u anke fl-iskejjel stess. Din hija realtà li teħtieġ riflessjoni serja u azzjoni konkreta. 

Il-klima Mediterranja ta’ Malta, li storikament kienet meqjusa bħala vantaġġ, illum qed issir sors ta’ sfida. Is-sħana estrema u dejjem tikber tas-sajf, flimkien ma’ umdità għolja u nuqqas ta’ ventilazzjoni adegwata f’ħafna bini, qed taffettwa direttament il-benesseri mentali tan-nies. Iljieli sħan u bla serħan qed ifixklu l-irqad, u nuqqas ta’ rqad huwa marbut direttament ma’ stress, anzjetà, irritabilità, u tnaqqis fil-kapaċità konjittiva. 

L-anzjani huma fost l-aktar vulnerabbli. Ħafna jgħixu fi djar antiki, mingħajr insulazzjoni jew sistemi moderni ta’ tkessiħ, u spiss waħedhom. Is-sħana qawwija, flimkien ma’ storbju kostanti mit-traffiku u l-kostruzzjoni, tista’ twassal għal konfużjoni, anzjetà, u sens ta’ nuqqas ta’ sigurtà. Dawn il-kundizzjonijiet iżidu wkoll l-iżolament soċjali, li hu fattur ewlieni fid-deterjorament tas-saħħa mentali fost l-anzjani. 

Il-pressjoni ambjentali ta’ kuljum 

Il-pajjiż li jaħdem qed jaffaċċja pressjoni ambjentali kontinwa. Sigħat twal fit-traffiku, arja mniġġsa u sħana qawwija jfissru li ħafna ħaddiema jaslu fuq il-post tax-xogħol diġà fi stat ta’ għeja u frustrazzjoni. Ħaddiema li jaħdmu barra – fil-kostruzzjoni, fit-turiżmu, fis-servizzi pubbliċi u fit-trasport – huma esposti direttament għall-elementi, b’riskju akbar ta’ stress kroniku u burnout. Anke dawk li jaħdmu f’uffiċċji spiss isibu ruħhom f’ambjenti magħluqa b’ventilazzjoni fqira, li jaffettwaw il-konċentrazzjoni, il-produttività, u l-burdata. 

Dawn l-istess kundizzjonijiet qed jolqtu wkoll l-istudenti u s-settur edukattiv. Ħafna skejjel f’Malta jinsabu f’bini antik, bi klassijiet iffullati u sistemi ta’ tkessiħ jew ventilazzjoni limitati. Is-sħana fil-klassijiet taffettwa l-attenzjoni, il-memorja, u l-kapaċità tat-tagħlim tal-istudenti, filwaqt li żżid l-irritabilità u l-istress. Għal studenti li diġà qed jaffaċċjaw pressjoni akkademika u sfidi emozzjonali, dawn il-kundizzjonijiet ambjentali jistgħu jkomplu jaggravaw l-ansjetà u l-problemi ta’ saħħa mentali. 

Fl-istess ħin, l-edukaturi qed iġorru piż doppju. Minbarra r-responsabbiltà edukattiva tagħhom, qed jaħdmu f’kundizzjonijiet li spiss mhumiex ideali għall-benesseri mentali. Klassijiet sħan, storbju ambjentali u pressjoni biex jintlaħqu miri edukattivi qed iwasslu għal livelli ogħla ta’ stress u għeja emozzjonali fost l-għalliema u l-edukaturi, b’konsegwenzi fuq is-sistema edukattiva kollha. 

Ma nistgħux ninjoraw lanqas l-impatt fuq il-professjonisti tas-saħħa. Dawn il-professjonijiet diġà huma fost l-aktar stressanti, u meta jkunu kkombinati ma’ kundizzjonijiet ambjentali diffiċli – sħana, arja mniġġsa, u infrastruttura taħt pressjoni – ir-riskju ta’ burnout u problemi ta’ saħħa mentali jiżdied b’mod sinifikanti. F’sistema tas-saħħa li trid tibqa’ tiffunzjona b’mod effiċjenti, il-benesseri mentali tal-ħaddiema tagħha huwa kruċjali. 

Problema trasversali għal dawn il-gruppi kollha hija t-tniġġis tal-arja, marbut ma’ traffiku eċċessiv u attività intensiva tal-kostruzzjoni. Riċerka internazzjonali turi li esponiment fit-tul għal arja mniġġsa huwa assoċjat ma’ żieda fid-dipressjoni, fl-anzjetà u fi problemi konjittivi. F’Malta, fejn l-ispazju huwa limitat u l-konġestjoni għolja, dan l-effett qed jinħass b’mod aktar akut. 

Il-bidla fil-klima u soluzzjonijiet olistiċi, fit-tul 

Barra minn hekk, il-bidla fil-klima qed toħloq sens dejjem jikber ta’ inċertezza u tħassib dwar il-futur. Dan qed jaffettwa b’mod partikolari lill-istudenti u liż-żgħażagħ, li qed jikbru b’biża’ reali dwar il-kwalità tal-ħajja tagħhom fil-futur, iżda wkoll lill-adulti u lill-anzjani li jinkwetaw dwar is-sigurtà u l-istabbiltà tas-soċjetà. 

Fid-dawl ta’ dan kollu, huwa ċar li s-soluzzjonijiet iridu jkunu olistici u fit-tul. Hemm bżonn ta’ investiment serju fi skejjel aktar sostenibbli u adattati għall-klima, b’ventilazzjoni u tkessiħ adegwati. Hemm bżonn ta’ spazji ħodor madwar skejjel, postijiet tax-xogħol u komunitajiet, biex jinħoloq ambjent li jtaffi l-istress. Il-politiki kontra t-tniġġis u t-traffiku jridu jkunu kuraġġużi u effettivi, filwaqt li s-saħħa mentali trid tkun parti integrali mill-ippjanar ambjentali, edukattiv, u tas-saħħa. 

Il-kwalità tal-atmosfera f’Malta hija rifless dirett tal-prijoritajiet tagħna bħala nazzjon. Jekk irridu soċjetà li tħares lejn il-futur b’responsabbiltà, irridu nagħrfu li l-ambjent, l-edukazzjoni, ix-xogħol u s-saħħa mentali huma marbuta bejniethom. Li ninvestu f’atmosfera aħjar ifisser li ninvestu fil-benesseri mentali tal-istudenti tagħna, tal-għalliema, tal-ħaddiema, tal-professjonisti tas-saħħa u tal-anzjani – jiġifieri, tal-poplu kollu.