In-nuqqas ta’ programm nazzjonali ta’ screening għad-dijabete u każijiet fejn il-kundizzjoni ma ġietx identifikata fil-ħin kienu fost it-tħassib ewlieni li ħareġ waqt konferenza organizzata mill-Assoċjazzjoni Maltija tad-Dijabete fl-okkażjoni tal-Jum Dinji tad-Dijabete, is-Sibt.
Waqt il-konferenza, li laqqgħet professjonisti fil-qasam tas-saħħa, persuni li jgħixu bid-dijabete u membri tal-pubbliku, tqajmu mistoqsijiet dwar jekk hux qed isir biżżejjed biex il-kundizzjoni tinqabad qabel ma twassal għal kumplikazzjonijiet serji.
Fost l-aktar interventi li spikkaw kien hemm dawk ta’ ommijiet li rrakkontaw kif ħadu lil uliedhom għand it-tobba diversi drabi qabel ma eventwalment instab li kellhom id-dijabete.
Skonthom, minkejja ż-żjarat ripetuti, ħadd ma kien talab li jsirilhom test biex jiġi ċċekkjat il-livell taz-zokkor fid-demm.
Dawn l-esperjenzi qajmu tħassib dwar il-ħtieġa ta’ aktar għarfien fost il-professjonisti tas-saħħa, inklużi t-tobba tal-familja, biex is-sintomi tad-dijabete jiġu rikonoxxuti u investigati kemm jista’ jkun kmieni.
Matul id-diskussjoni, Moira Grixti tkellmet dwar in-nuqqas ta’ programm nazzjonali ta’ screening, kif ukoll dwar il-ħtieġa ta’ reġistru nazzjonali tad-dijabete li jkun operattiv.
Intqal ukoll li dawn il-kwistjonijiet diġà tqajmu mal-Ministru għas-Saħħa.
Reġistru bħal dan jista’ jgħin lill-awtoritajiet jifhmu aħjar kemm persuni qed jgħixu bid-dijabete, filwaqt li jiffaċilita l-ippjanar ta’ servizzi ta’ prevenzjoni, monitoraġġ u trattament.
Daħal l-isptar 15-il darba u kellu bżonn operazzjoni biex isalva siequ
Il-konsegwenzi li jista’ jkollha d-dijabete fuq il-ħajja ta’ persuna ħarġu b’mod partikolarment ċar mix-xhieda ta’ Herbert Camenzuli, li ilu 37 sena jgħix bid-dijabete tat-tip 2.
Camenzuli rrakkonta kif ommu wkoll kienet tbati bid-dijabete, iżda dak iż-żmien ħadd ma kien spjegalu li l-istorja medika tal-familja setgħet iżżid ir-riskju li jiżviluppa l-istess kundizzjoni.
Huwa qal li aktar tard f’ħajtu beda jħoss ċerti sintomi u minn testijiet li sarulu rriżulta li kellu livelli taz-zokkor fid-demm fil-medda tal-predijabete.
Maż-żmien, il-kundizzjoni tiegħu kompliet tpoġġih quddiem sfidi serji.
Bejn l-2011 u l-2026, Camenzuli ddaħħal l-isptar 15-il darba. Minkejja li beda joqgħod aktar attent għal dak li jiekol, il-livelli taz-zokkor fid-demm baqgħu mhux ikkontrollati kif mixtieq, tant li eventwalment kellu jibda jieħu l-insulina.
Is-sitwazzjoni kompliet tiggrava meta żviluppalu infezzjoni f’subgħajh ta’ siequ.
Huwa rrakkonta kif it-tabiba wissietu li jekk ma jsirx intervent biex titjieb iċ-ċirkolazzjoni tad-demm, seta’ jispiċċa jitlef mhux biss subgħajh, iżda saħansitra siequ.
Camenzuli eventwalment għadda minn operazzjoni ta’ bypass f’siequ, li rnexxiet.
L-esperjenza tiegħu kienet tfakkira tal-kumplikazzjonijiet li jistgħu jiżviluppaw b’rabta mad-dijabete, u tal-importanza ta’ monitoraġġ kontinwu u kura fil-ħin.
'Mhux il-perfezzjoni, iżda passi żgħar li jwasslu għal bidliet kbar'
Matul diskussjoni bejn esperti, Dr Paula Vassallo mid-Direttorat tad-Dijabete enfasizzat li l-immaniġġjar tal-kundizzjoni ma jfissirx li persuna trid tibdel ħajjitha kollha mil-lum għal għada.
Hija spjegat li l-għan mhuwiex il-perfezzjoni, iżda li wieħed jibda jagħmel bidliet żgħar, realistiċi u sostenibbli li maż-żmien jistgħu jwasslu għal titjib sinifikanti fis-saħħa.
Dr Vassallo għamlet referenza għall-programm Care4Diabetes, ibbażat fuq mudell żviluppat fl-Olanda, li jiffoka fuq bidliet fl-istil tal-ħajja biex jgħin persuni bid-dijabete tat-tip 2.
Dan l-approċċ ma jħarisx biss lejn id-dieta, iżda jqis ukoll l-attività fiżika, il-mistrieħ, ir-rilassament u l-irqad.
Hija saħqet li n-nuqqas ta’ rqad jista’ wkoll ikollu impatt fuq ir-riskju u l-immaniġġjar tad-dijabete, u għalhekk hemm bżonn li wieħed iħares lejn l-istil tal-ħajja kollu kemm hu.
Il-ġenetika, l-obeżità u l-età fost il-fatturi ta’ riskju
Dr Sandro Vella spjega d-differenzi bejn id-dijabete tat-tip 1 u dik tat-tip 2, filwaqt li tkellem dwar il-fatturi differenti li jistgħu jikkontribwixxu għall-iżvilupp tal-kundizzjoni.
Huwa enfasizza l-element ġenetiku, fejn persuni bi storja ta’ dijabete fil-familja jistgħu jkunu f’riskju akbar li jiżviluppaw il-kundizzjoni.
Madankollu, semma wkoll fatturi oħra bħall-obeżità, li ddeskriva bħala problema f’Malta, kif ukoll l-età, hekk kif ir-riskju ta’ dijabete tat-tip 2 jiżdied aktar ma persuna tikber.
Dr Vella tkellem ukoll dwar id-dijabete waqt it-tqala, meta l-bidliet li jgħaddi minnhom il-ġisem jistgħu jwasslu biex xi nisa jiżviluppaw dijabete tat-tqala.
Min-naħa tagħha, Dr Ilona Pulis iffukat fuq l-importanza ta’ dieta bilanċjata, filwaqt li Dr Alison Galea enfasizzat il-ħtieġa li l-kundizzjoni tiġi identifikata kmieni sabiex tittieħed azzjoni mill-ewwel.
Dr Sarah Refalo tkellmet dwar il-prezz li jista’ jkollu d-dewmien fl-intervent, kemm għall-persuni milquta kif ukoll għas-sistema tas-saħħa, meta d-dijabete titħalla tavvanza u twassal għal kumplikazzjonijiet.
Il-biża’ mill-insulina u mill-kumplikazzjonijiet
Lil hinn mill-effetti fiżiċi, il-konferenza tat ukoll spazju lill-impatt emozzjonali li d-dijabete jista’ jkollha fuq il-persuni li jgħixu biha.
Moira Grixti tkellmet dwar diversi biżgħat li jaffaċċjaw dawn il-persuni, fosthom il-biża’ li jiżviluppaw kumplikazzjonijiet serji, li jkollhom jibdew jieħdu l-insulina, jew li jkollhom iċedu ċertu ikel u esperjenzi soċjali.
Dawn il-preokkupazzjonijiet jistgħu jaffettwaw il-kwalità tal-ħajja u l-mod kif persuna tħares lejn il-kundizzjoni tagħha.
Stephanie Pisani qasmet ukoll l-esperjenza personali tagħha ta’ kif tgħix bid-dijabete, filwaqt li kompliet tagħti dimensjoni umana lid-diskussjoni.
Tħassib ukoll dwar il-ħtieġa ta’ aktar infermiera
Id-diskussjoni messet ukoll l-isfidi li qed tiffaċċja s-sistema tas-saħħa Maltija.
Il-preżentatur John Bundy għamel referenza għal rapport dwar il-ħtieġa ta’ aktar infermiera fis-snin li ġejjin.
Grixti, li hija infermiera, saħqet fuq l-importanza li din il-professjoni tiġi mħarsa u li jkun hemm biżżejjed ħaddiema biex jingħata s-servizz meħtieġ lill-pazjenti.
Dan huwa partikolarment importanti fil-każ tad-dijabete, li teħtieġ kura kontinwa, edukazzjoni tal-pazjenti u monitoraġġ regolari.
Madankollu, fost il-messaġġi li ħarġu bl-aktar mod qawwi mill-konferenza kien hemm dak li d-dijabete trid tinqabad qabel ma l-kumplikazzjonijiet tagħha jibdew ibiddlu l-ħajja tal-persuna.
L-esperjenzi tal-ommijiet li tkellmu dwar id-dijanjosi tardiva ta’ wliedhom, flimkien max-xhieda ta’ Camenzuli, xeħtu dawl fuq il-konsegwenzi umani li hemm wara l-appelli għal aktar screening u għarfien.
Il-mistoqsija li ħarġet mill-konferenza għalhekk ma kinitx biss kif Malta qed tikkura d-dijabete ladarba tiġi ddijanjostikata, iżda jekk hux qed isir biżżejjed biex tinqabad qabel ma tħalli konsegwenzi serji fuq il-ħajja tal-pazjenti.
