Irreverenza ostinata: il-karriera ta’ Wenzu Mintoff

Wenzu Mintoff qatta’ għexieren ta’ snin jaffaċċja battalji li ħafna kienu jevitaw, u spiss poġġa l-prinċipju qabel il-lealtà lejn partit u x-xewqa għall-popolarità fost il-pubbliku. Mir-riżenja tiegħu mill-Partit Laburista bi protesta kontra l-vjolenza politika u l-korruzzjoni sal-kotwaqqif ta’ partit terz, il-karriera tiegħu tista’ tiġi deskritta bħala masterclass fil-persistenza u fir-ras iebsa. L-aħħar ittra ġuramentata tiegħu ta’ ħames paġni lill-Kabinett tqajjem mistoqsija li impossibbli tiġi injorata: dan huwa att ta’ kruċjata ta’ prinċipju, jew ir-rabja ta’ mħallef imżeblaħ li ġie miċħud il-ħatra li tant xtaq? L-10 episodji li ġejjin joffru ħjiel. 
 

 
1985: Riżenja minn Żgħażagħ Soċjalisti minħabba vjolenza kontra l-ambjentalisti 

 
Mintoff irriżenja minn Segretarju Ġenerali tal-fergħa taż-żgħażagħ tal-Partit Laburista, iż-Żgħażagħ Soċjalisti, wara li protesta li kienet qiegħda ssir minn attivisti ambjentali (Żgħażagħ għall-Ambjent) fis-17 ta’ Novembru 1985 fil-Belt Valletta ġiet attakkata b’mod vjolenti minn “kriminali” allineati mal-partit u li kienu assoċjati mal-Eks Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi Lorry Sant. L-ambjentalisti opponew iż-Żoni għall-Iżvilupp tal-Bini (BDAs), li kienu mekkaniżmi bikrija ta’ żonifikazzjoni f’Malta li kellhom l-għan illi jidentifikaw arbitrarjament art fejn l-iżvilupp kien permessibbli. Mintoff ikkundanna t-tolleranza tal-partit għal tali vjolenza, u semma l-ideali soċjalisti tiegħu bħala inkompatibbli ma’ dawn l-azzjonijiet. Minkejja r-riżenja tiegħu mit-tmexxija taż-żgħażagħ, huwa baqa’ politikament attiv u ġie elett Membru Parlamentari Laburista f’elezzjoni każwali fl-1987 minkejja li kiseb biss 188 vot fl-ewwel għadd. 
 
1989: Riżenja bħala whip tal-Partit Laburista 
 
Wara diżillużjoni kontinwa bil-Partit Laburista, Mintoff irriżenja mill-kariga tiegħu bħala whip tal-partit fl-1989 flimkien ma’ Toni Abela, li telaq bħala president tal-partit. Ir-riżenji tagħhom kienu kkawżati min-nuqqas ta’ azzjoni min-naħa tal-partit sabiex irażżan elementi korrotti u vjolenti li baqgħu prominenti minkejja t-telfa elettorali tal-1987. Fl-ittra tagħhom, kemm Mintoff, kif ukoll Abela tennew il-lealtà tagħhom lejn is-soċjaliżmu demokratiku filwaqt li nqatgħu mit-tmexxija tal-partit, u b’hekk wittew il-pedamenti għal kollaborazzjoni futura ma’ attivisti tad-drittijiet ċivili, ambjentali u kontra l-korruzzjoni wara t-tnedija tal-Alternattiva Demokratika f’Ottubru 1989. 
 
1989: Imkeċċi mill-Partit Laburista fil-Konferenza tar-Rialto 
 
F’Novembru 1989, il-Partit Laburista sejjaħ konferenza speċjali fir-Rialto sabiex jivvota dwar it-tkeċċija ta’ Wenzu Mintoff u Toni Abela wara l-kritika pubblika tagħhom dwar il-korruzzjoni u l-imġiba ħażina fi ħdan il-partit. Matul il-konferenza, Mintoff għamel diskors ta’ sfida u attakk fid-difiża tiegħu stess, fejn iddenunzja apertament lill-membri tal-partit li kienu sfruttaw il-pożizzjonijiet tal-gvern għall-gwadann personali: 
 
“Dawn huma nies li jużaw is-sħubija tagħhom fi kwalunkwe partit li jkun fil-gvern sabiex jistagħnew aktar … il-flus jingħataw meta mhux suppost jingħataw, il-proprjetà ma tinbeniex meta għandha tingħata, u nies li kienu foqra saru sinjuri grazzi għall-gvern tal-ħaddiema.” 
 
Huwa kompla jikkritika l-użu ħażin tal-Partit Laburista nnifsu: 
 
“Kulħadd juża l-Partit Laburista ta’ Malta bħala l-latrina tiegħu, jużah kull meta jkollu bżonnu u mbagħad jibdel l-alleanza u jibqa’ jibbenefika meta jasal iż-żmien u oħrajn ikunu fil-gvern.” 
 
Mintoff tkellem ukoll dwar dak li ra bħala tradiment tal-prinċipji soċjalisti: 
 
“Xi wħud huma msieħba ta’ kumpaniji bħall-kumpanija tal-konkrit li semmejt. Huma ttradew lill-partit ... Din hija sitwazzjoni umoristika: kulħadd juża l-Partit Laburista ta’ Malta bħala l-latrina tiegħu, jużah kull meta jkollu bżonnu u mbagħad jibdel l-alleanza u jibqa’ jibbenefika meta jasal iż-żmien u oħrajn ikunu fil-gvern.” 
 
Mintoff ma għamel l-ebda tentattiv biex irażżan is-sentimenti qawwija li kien qiegħed jesprimi fid-diskors tiegħu, u b’hekk issiġilla d-destin tiegħu u rċieva rispons negattiv mid-delegati tal-partit. Minkejja li tkeċċa, Mintoff baqa’ jservi fil-Parlament, u sar l-ewwel Membru Parlamentari ħadrani ta’ Malta. Il-pożizzjoni ta’ prinċipju tiegħu wara l-massakru fi Pjazza Tienanmen fl-1989 ġiet milqugħa bil-ħruġ tal-Membri Parlamentari Laburisti kollha mill-kamra tad-deputati. 
 
1992: Il-Konfrontazzjoni ma’ Lorry Sant 
 
Mintoff sfida direttament lill-Eks Ministru Lorry Sant, li l-allegata korruzzjoni u l-akkużi kriminali tiegħu fl-aħħar mill-aħħar ġew miċħuda minħabba statuti preskritti. Ir-rivalità tagħhom laħqet il-qofol tagħha f’dibattitu pubbliku f’Ġunju 1992 immexxi mill-Avukat Georg Sapiano f’Bieb il-Belt. Sussegwentement Sant ipprova jintimida u jirrikatta lil Mintoff fil-Parlament billi uża ritratti relatati mal-ħajja personali tal-membri tal-familja, iżda Mintoff żamm sod. L-isfida ta’ Mintoff wasslet ukoll għal sensiela ta’ inċidenti ma’ parlamentari Laburisti oħra inkluż konfrontazzjoni fiżika mal-Eks Membru Parlamentari Jon Dalli. Lorry Sant eventwalment tkeċċa mill-Partit Laburista wara l-elezzjoni ġenerali tal-1992. 
 
1993: Denunzja tal-korruzzjoni fil-Mid Med Bank 
 
Wenzu Mintoff kellu rwol kruċjali sabiex iġib fid-dieher l-iskandlu tal-Mid Med Bank bħala informatur li ħadem bħala konsulent legali għall-bank fis-snin tmenin. F’konferenza stampa fit-13 ta’ Novembru 1993, Mintoff iddeskriva dak li kien qal lill-Imħallef Giuseppe Anastasi, li kien ġie fdat bl-investigazzjoni tal-bank: 
 
“Individwi li semmejt fl-Inkjesta Anastasi kienu jidhru fl-uffiċċju legali fejn kont naħdem u kienu jinsistu b’arroganza li l-kuntratt tagħhom jiġi ffirmat, anke jekk ir-riċerki dwar il-kumpaniji tagħhom kienu għadhom ma ġewx konklużi u anke jekk kellhom kumplikazzjonijiet relatati mal-ħlas lura tas-self u s-sjieda tal-proprjetà.” 
 
Mintoff irrakkonta kif dawn l-individwi u n-nutara tagħhom ripetutament irreferew mistoqsijiet legali lil Joe Buttigieg, li dak iż-żmien kien membru parlamentari Laburista u president tal-bank, li dejjem ta struzzjonijiet lill-uffiċċju legali sabiex jipproċedi. Huwa semma grupp żgħir ta’ negozjanti konnessi politikament li kienu ripetutament involuti f’irregolaritajiet. Mintoff enfasizza ksur gravi tal-proċedura, bħal self li ngħata l-approvazzjoni bit-telefown u kuntratti li ntbagħtu mingħajr firem xierqa. F’okkażjoni waħda, huwa ddeskriva li ġie mġiegħel minn Victor Balzan f’Diċembru 1985 jiffirma kuntratt qabel ma tlestew il-verifiki notarili u aktar tard ġie assenjat mill-ġdid lill-kamra mingħajr xogħol meta rrifjuta. 
 
Ir-Rapport Anastasi kkonferma li l-Mid Med Bank kien ikkaratterizzat minn korruzzjoni istituzzjonalizzata u klijenteliżmu politiku matul l-aħħar tas-snin sebgħin u tmenin, b’self mogħti sistematikament ibbażat fuq l-affiljazzjoni mal-partit aktar milli fuq il-mertu kummerċjali. Minkejja dawn is-sejbiet ikkundannabbli, ma saru l-ebda prosekuzzjoni kriminali ta’ livell għoli jew sentenzi ta’ ħabs. Ix-xhieda u d-dikjarazzjonijiet pubbliċi ta’ Mintoff kienu kruċjali sabiex jinkixfu l-iskali tal-abbużi u kkonsolidaw ir-reputazzjoni tiegħu bħala wieħed mill-ftit figuri lesti li jikkonfrontaw il-poter politiku u finanzjarju msaħħaħ. 
 
1989-1998 – L-ewwel president tal-Alternattiva Demokratika 
 
Wara li telaq mill-Partit Laburista, Mintoff sar l-ewwel u l-uniku membru parlamentari għall-Alternattiva Demokratika (AD) u serva bħala l-ewwel president tal-partit. Huwa mexxa kampanji għal riforma elettorali, ipparteċipa fil-Kummissjoni Gonzi, u mexxa azzjonijiet diretti mhux vjolenti li rkupraw il-kosta pubblika minn intrużjoni privata. Il-partit, permezz tal-ġurnal ta’ kull xahar tiegħu bl-isem ta’ Alternattiva, kixef il-korruzzjoni taħt amministrazzjonijiet Nazzjonalisti, inkluż l-iskandlu tal-Ħaddiema Awżiljarji, u bena reputazzjoni għal attiviżmu bbażat fuq prinċipji fil-linji tal-partit. Iżda minkejja li inizjalment qabad l-immaġinazzjoni tal-pubbliku u rebaħ 4,200 vot fl-1992, il-vot tal-partit naqas fl-elezzjonijiet li saru fl-1996 u l-1998, bil-kariżma limitata ta’ Mintoff possibbilment tkun fattur għal dan. 
 
1998-2013: Lura d-dar fil-Partit Laburista 

 
Mintoff irritorna fil-Partit Laburista wara l-1998 u ppreżenta l-programm televiżiv Robin Hood ma’ Toni Abela, li esprima l-messaġġ tal-partit kontra s-sħubija fl-UE. Mintoff għal darb’oħra pprovoka reazzjonijiet ostili, billi ġie mxekkel minn partitarji tal-Partit Nazzjonalista f’laqgħa tal-massa tar-referendum fl-2003 waqt li pprova jistaqsihom. 

 
Wara l-elezzjoni ta’ Joseph Muscat, Mintoff sar editur tal-gazzetta Laburista KullĦadd, filwaqt li fl-istess ħin ħadem ma’ Malta Enterprise, u ġibed kritika dwar kunflitti ta’ interess potenzjali. Bi tweġiba għall-istqarrija tal-Malta Enterprise (ME) li kiser il-protokolli billi ħa l-irwol mingħajr il-kunsens tagħhom, Mintoff ressaq protest ġudizzjarju fejn allega diskriminazzjoni politika, fejn irrimarka li kien serva lill-M.E. lealment għall-għoxrin sena ta’ qabel, li matulhom kien ukoll attiv politikament, inkluż bħala Membru Parlamentari Laburista u President tal-Alternattiva Demokratika (AD). Mintoff żied jgħid li qatt ma ħallat ir-rwoli tiegħu bħala konsulent legali tal-ME mal-irwoli politiċi tiegħu matul is-snin. 
 
2004: Imur ħażin fl-elezzjonijiet tal-Parlament Ewropew 
 
Mintoff ikkontesta għall-Parlament Ewropew fl-2004, fejn irċieva biss 3,182 vot fl-ewwel għadd tal-elezzjoni tal-2004, u kklassifika fit-8 post (u l-aħħar) fost il-kandidati Laburisti, riżultat li kkonferma n-nuqqas ta’ popolarità tiegħu fost il-votanti Laburisti. Din kienet l-aħħar darba li Mintoff ikkontesta elezzjoni. 
 
2014: Ħatra fil-ġudikatura minn Joseph Muscat 
 
Wenzu Mintoff inħatar fil-ġudikatura mill-Prim Ministru Joseph Muscat. Il-ħatra ġiet ikkritikata mill-Oppożizzjoni minħabba l-attiviżmu Laburista reċenti tiegħu. Beppe Fenech Adami, li dak iż-żmien kien id-Deputat Mexxej għall-Affarijiet tal-Partit tal-Partit Nazzjonalista, argumenta li Mintoff ma kellux l-esperjenza meħtieġa fil-qorti biex jingħaqad mal-Qrati Superjuri. 
 
Fil-blogg tagħha, Daphne Caruana Galizia argumentat li ma kienx adattat għall-kariga peress li kien “litteralment mikul mill-mibegħda għal dawk li jipperċepixxu bħala l-għedewwa politiċi tiegħu." 
 
Il-Prim Ministru Muscat iddefenda n-nomina, filwaqt li nnota li politiċi miż-żewġ naħat kienu diġà nħatru fil-bank tal-imħallfin u kienu wrew li kienu kapaċi jogħlew ’il fuq mill-politika tal-partit. Kienet waħda mill-okkażjonijiet rari li Mintoff kiseb rikonoxximent mill-istabbiliment politiku f’dak li xi wħud rawh bħala premju għall-militanza tiegħu fil-Partit Laburista. 
 
Mill-2014 ’il quddiem: Karriera ġudizzjarja u deċiżjonijiet storiċi 
 
Bħala mħallef, Wenzu Mintoff kompla juri l-istess skrutinju rigoruż li ddefinixxa l-karriera politika tiegħu, li kienet ispirata mill-irwol ta’ mħallfin Taljani bħal Antonio Di Pietro matul tangentepoli. F’April 2024, waqt illi kien qiegħed jippresiedi każ fil-qorti kostituzzjonali mressaq minn Yorgen Fenech, ikkritika pubblikament lill-kap tal-persunal tal-Prim Ministru Joseph Muscat, Keith Schembri, talli naqas milli jiżvela r-rabtiet mill-qrib tiegħu man-negozjant Yorgen Fenech, figura ċentrali fil-każ. Mintoff innota li l-ħatra ta’ negozjant ewlieni bħala kap tal-persunal “iġġib magħha ħafna sitwazzjonijiet ta’ interessi konfliġġenti,” u dan jenfasizza l-isfidi ta’ ingaġġ politiku fi kwistjonijiet ġudizzjarji sensittivi. 
 
Lil hinn minn dan, Mintoff ta diversi sentenzi storiċi. Fl-2021, huwa żamm is-sistema ta’ kiri rurali (qbiela) li ilha teżisti f’Malta, u b’hekk ipproteġa d-drittijiet tal-bdiewa kerrejja kontra talbiet tas-sidien tal-art. Bħala President tal-Qorti tal-Appell (Ġurisdizzjoni Inferjuri), huwa kkonferma l-multi ta’ kuljum imposti mill-Awtorità tal-Ippjanar għal żvilupp mhux awtorizzat, u b’hekk saħħaħ is-setgħat ta’ infurzar tal-korpi regolatorji. Huwa annulla wkoll ftehimiet li kienu poġġew żoni naturali bħall-Miżieb u l-Aħrax taħt il-ġestjoni ta’ federazzjoni tal-kaċċaturi, deċiżjoni milqugħa tajjeb minn gruppi ambjentali, u żammet id-drittijiet tal-libertà tal-informazzjoni kontra l-awtoritajiet governattivi, u b’hekk saħħet ir-responsabbiltà pubblika. 
 
Riċentement, Mintoff bagħat ittra ġuramentata splussiva ta’ ħames paġni lill-Kabinett, fejn allega li l-Prim Ministru Robert Abela, fl-irwoli preċedenti tiegħu bħala avukat u politiku, kien għamel pressjoni fuq il-persunal tal-Qorti, hedded impjegat ġudizzjarju, u ttratta ħatriet ġudizzjarji f’termini partiġġjani. L-ittra ħasdet il-politika Maltija u reġgħet qajmet id-dibattitu dwar l-indipendenza ġudizzjarja. Iżda b’riżultat ta’ dan, Mintoff mhux biss tilef kull ċans ta’ ħatra iżda sab ruħu wkoll investigat talli kiser l-etika ġudizzjarja li tipprekludi kuntatt mal-fergħa eżekuttiva, xi ħaġa li tista’ ttebba’ r-reputazzjoni tiegħu għar-rettitudni. Madankollu Mintoff wera wkoll id-determinazzjoni tiegħu li jżomm il-kariga tiegħu, u b’hekk afferma karatteristika konsistenti fil-karriera politika mħarbta tiegħu: ir-ras iebsa tiegħu li ggwidatu sabiex jirrifjuta li jissottometti ruħu u sensiela ta’ atti kamikaże li għamluh tant diffiċli sabiex jiġi kkontrollat.