Diverġenzi kbar bejn il-Marokk u l-Front Polisario dwar il-futur tas-Saħara tal-Punent

L-Istati Uniti intensifikat l-isforzi tagħha biex issolvi l-kunflitt li ilu għaddej bejn il-Marokk u dawk li jappoġġjaw l-indipendenza tas-Saħara tal-Punent mill-ħarifa li għaddiet, billi organizzat tliet laqgħat sigrieti li ġabru flimkien il-protagonisti ewlenin għall-ewwel darba fi snin.

Madankollu, skont sorsi diplomatiċi, ma jidhirx illi dawn il-laqgħat qegħdin jirriżultaw fi progress tanġibbli għar-riżoluzzjoni tal-itwal kunflitt Afrikan; illi ilu jippersisti sa mill-1975.

Bħal fil-kunflitti bejn l-Iżraeljani u l-Palestinjani f'Gaża, l-Armenja u l-Ażerbajġan jew it-Tajlandja u l-Kambodja, il-President tal-Istati Uniti Donald Trump irid jippreżenta ruħu bħala medjatur tal-paċi fuq art Afrikana wkoll.

Washington hija ħerqana li ssolvi l-kunflitt tas-Saħara tal-Punent b'mod li jissodisfa lill-Marokk mingħajr ma jumilja lill-Alġerija, sostenitur ewlieni tal-Front Polisario, il-moviment armat ta' liberazzjoni li ilu jiġġieled għall-indipendenza tas-Saħara tal-Punent mill-1973.

Fl-aħħar xahar biss, ġew organizzati tliet rawnds ta' negozjati fil-livell tal-ministri tal-affarijiet barranin, iżda bi ftit riżultat.

Skont sorsi li tkellmu mal-midja, Washington trid timxi malajr iżda qed tiltaqa' ma' diverġenzi kbar bejn l-atturi ewlenin, speċjalment dwar il-grad ta' awtonomija mogħti lir-reġjun u l-involviment tal-poplu Saħrawi fis-soluzzjoni finali tal-kwistjoni.

Il-kunflitt fis-Saħara tal-Punent faqqa' aktar minn nofs seklu ilu meta Spanja rtirat mill-aħħar kolonja Afrikana tagħha fl-1975.

In-Nazzjonijiet Uniti ddeżinjaw ir-reġjun bħala territorju mhux awtonomu. Sa mill-waqfien mill-ġlied fl-1991, 80 fil-mija tat-territorju baqa' kkontrollat ​​mill-Marokk, filwaqt li l-bqija huwa miżmum mill-Front Polisario.

Ritratt: Wikimedia Commons.

Laqgħat wiċċ imb' wiċċ

Il-kunflitt bejn il-Marokk u l-Front Polisario baqa' fil-biċċa l-kbira staġnat matul l-aħħar deċennji, hekk kif il-pjanijiet biex isir referendum dwar l-indipendenza, mitlub min-Nazzjonijiet Uniti u ninn attivisti tal-indipendenza Saħara, qatt ma twettqu.

Sadanittant, il-Marokk ikkonsolida l-preżenza tiegħu fir-reġjun, rażżan l-attiviżmu favur l-indipendenza, għamel pressjoni fuq l-istati biex jirrikonoxxu s-sovranità tiegħu hemmhekk u ppreżenta pjan ġdid fl-2007 biex isolvi l-kunflitt billi joffri awtonomija limitata lis-Saħara tal-Punent.

Fi tmiem l-ewwel mandat tiegħu, f'Diċembru 2020, Trump irrikonoxxa t-talbiet Marokkini ta' sovranità fuq is-Saħara tal-Punent f'post fuq X. Bi tpattija, ir-renju ngħaqad mal-Ftehimiet ta' Abraham u rrestawra r-rabtiet diplomatiċi ma' Iżrael. L-Istati Uniti kienet l-ewwel stat tal-Punent li ħa dan il-pass.

F'Lulju 2024, il-President Franċiż Emmanuel Macron għamel l-istess, u dan wassal għal kriżi diplomatika serja mal-Alġerija.

Wara li rritorna fil-White House għat-tieni mandat tiegħu s-sena l-oħra, Trump stenna 10 xhur qabel ma tenna l-appoġġ tiegħu għat-talbiet tal-Marokk għas-sovranità fuq is-Saħara tal-Punent.

Huwa ħeġġeġ għaliha fin-Nazzjonijiet Uniti permezz tar-Riżoluzzjoni 2797, li tiddikjara li "awtonomija ġenwina taħt is-sovranità Marokkina tista' tikkostitwixxi soluzzjoni l-aktar fattibbli" għas-Saħara tal-Punent u li n-negozjati għalhekk għandhom ikunu bbażati fuq il-"Proposta għall-Awtonomija tal-Marokk". It-test ġie adottat fil-31 ta' Ottubru, bir-Russja u ċ-Ċina jastjenu.

Ir-riżoluzzjoni mmarkat livell ta' appoġġ bla preċedent għall-Marokk fi ħdan il-Kunsill tas-Sigurtà tan-NU.

Abbozzat għall-ewwel darba fl-2007, il-pjan tal-awtonomija tal-Marokk oriġinarjament kien fih biss tliet paġni qosra. Anke hekk, bosta pajjiżi Ewropej, inkluża Spanja, l-eks potenza kolonjali, appoġġjawh f'dawn l-aħħar snin.

Rabat kien ilu jirrifjuta li jiżviluppa l-proposta sakemm l-amministrazzjoni Trump ħeġġitha sabiex tipproduċi offerta aktar sostanzjali fil-ħarifa li għaddiet. Tliet konsulenti rjali espandewh għal 38 paġna f'Jannar.

Armat b'dak il-pjan, Massad Boulos, il-mibgħut ta' Trump għall-Afrika, organizza tliet rawnds sigrieti ta' taħditiet f'inqas minn xahar, bejn tmiem Jannar u tmiem Frar.

Tnejn saru f'Washington u wieħed f'Madrid. Kollha attendew il-kapijiet tad-diplomazija mill-Marokk u l-Front Polisario, kif ukoll dawk tal-Alġerija u l-Mawritanja ġirien. L-aħħar laqgħa, li saret f'Washington fit-23 u l-24 ta' Frar, saret f'nofs ir-Ramadan.

Ritratt: File photo.

Awtonomija limitata

Il-pass tal-laqgħat jenfasizza l-urġenza tad-diplomazija Amerikana. Washington iffissat li tilħaq ftehim sar-rebbiegħa.

Lil hinn milli titlob rebħa diplomatika oħra, l-amministrazzjoni Trump hija ħerqana li togħġob lill-Marokk. Ir-relazzjonijiet bejn Washington u Rabat ilhom b’saħħithom, iżda r-renju issa sar l-alleat ewlieni tal-Istati Uniti fl-Afrika flimkien mal-Eġittu.

Ir-Re Mohammed VI kien l-ewwel wieħed, fid-19 ta’ Jannar, li aċċetta l-istedina ta’ Trump biex jingħaqad mal-“Bord tal-Paċi” maħluq biex jiggverna l-Gaża ta’ wara l-gwerra.

Wara l-laqgħa ta’ Madrid, Boulos irrikonoxxa d-diffikultà fl-isforz sabiex jintemm il-kunflitt.

F’kummenti lil Deutsche Welle TV, huwa qal: “Jieħu ż-żmien, iżda diġà jinsab fit-triq lejn ir-riżoluzzjoni.” Il-proċess jista’ jkun “aktar jew inqas twil,” żied jgħid. Dak kien l-uniku kumment pubbliku tiegħu.

Siltiet mill-pjan rivedut tal-awtonomija ġew ikkrtikati bħala proposti mhux żviluppati jew nieqsa mill-kredibilità. Huma jsemmu, pereżempju, il-ħolqien ta’ kumitat tekniku sabiex jirfina l-proposta Marokkina mingħajr il-parteċipazzjoni tal-Front Polisario; xenarju improbabbli.

Bħalissa m’hemm l-ebda informazzjoni affidabbli dwar il-kontenut tal-pjan disponibbli.

Minn dak li ftit ħareġ, it-taħditiet jiffokaw fuq l-offerta tal-awtonomija li l-Front Polisario rrifjuta li jiddiskuti ftit xhur ilu, peress li jqis kwalunkwe soluzzjoni li teskludi referendum dwar l-awtodeterminazzjoni għall-poplu Saħrawi bħala proposta inaċċettabbli.

Teoretikament, il-proposta ta’ Rabat tagħti lis-Saħara tal-Punent grad ta’ awtonomija komparabbli ma’ dak ta’ xi reġjuni Spanjoli; bil-kundizzjoni li din tibqa' taħt sovranità Marokkina

It-test tal-Marokk huwa mimli salvagwardji mmirati biex jiżguraw iż-żamma tal-awtorità tal-gvern ċentrali. Rabat hija determinata li tiżgura li l-awtonomija ma tiżloqx lil hinn mill-kontroll tagħha.

“L-għan huwa li ma jitħalla l-ebda ftuħ li jista’ jippermetti lir-reġjun jimxi lejn l-awtodeterminazzjoni,” qal diplomatiku veteran b’esperjenza fil-Magreb.

Pereżempju, l-abbozz jipprevedi li l-president futur tar-reġjun tas-Saħara jiġi maħtur mir-re u mhux jiġi elett mill-parlament lokali.

B’kuntrast, il-Front Polisario jfittex relazzjoni aktar laxka mal-Marokk, skont l-istess sors. Huwa jittama li jibdel is-Saħara tal-Punent fi stat assoċjat ħieles, simili għall-istatus li jgawdu minnu territorji tal-Istati Uniti bħal Puerto Rico jew il-Gżejjer Mariana tat-Tramuntana.

B'dawn ir-rabtiet, it-territorju jista’ saħansitra jkollu l-kostituzzjoni tiegħu stess.

Ritratt: Wikimedia Commons.

L-ebda sinjal ta’ rikonċiljazzjoni bejn il-Marokk u l-Alġerija

Id-delegazzjoni tal-Front Polisario tinsisti wkoll li l-istatus il-ġdid miftiehem fi tmiem in-negozjati jrid jiġi approvat mill-poplu Saħarawi; kemm dawk li jgħixu fis-Saħara tal-Punent u kemm dawk li jgħixu f'kampijiet tar-refuġjati fl-Alġerija.

Hija tqis il-pożizzjoni tagħha appoġġjata mir-Riżoluzzjoni 2797, li ssemmi l-objettiv li “tinkiseb soluzzjoni politika finali u aċċettabbli b’mod reċiproku li tipprovdi għall-awtodeterminazzjoni tal-poplu tas-Saħara tal-Punent”.

Rabat tirrifjuta kategorikament din l-għażla. Minflok, hija trid li l-ftehim jirriżulta f'riforma tal-kostituzzjoni tagħha li għandha tiġi vvutata mhux biss mis-Saħrawi iżda wkoll mit-37 miljun Marokkin kollha, li ħafna minnhom jappoġġjaw il-gvern tagħhom fuq din il-kwistjoni.

Id-delegazzjoni Saħara tiddubita wkoll li stat ċentralizzat u awtoritarju bħall-Marokk jista' jinkorpora u jirrispetta awtonomija ġenwina.

Kieku l-esperiment jirnexxi fis-Saħara, jista' jkun attraenti għal reġjuni ribellużi fit-territorju proprja tal-Marokk. Fost dawn hemm ir-reġjun tar-Rif fit-tramuntana tal-pajjiż, fejn il-gvern ċentrali Marokkin rażżan protesti għal iżjed awtonmija għar-reġjun fl-2017.

L-erba' mexxejja ta' dik ir-rivoluzzjoni paċifika qegħdin jiskontaw sentenzi ta' ħabs li jvarjaw minn 15 sa 20 sena.

Il-konsulent irjali Azziman, eks ambaxxatur tal-Marokk f'Madrid, ġie msejjaħ lura f'Rabat fl-2010 mir-Re Mohammed VI biex ifassal pjan ta' "reġjonalizzazzjoni avvanzata" bbażat fuq l-esperjenza tiegħu fi Spanja.

Huwa ppropona t-trasferiment tas-setgħat u l-awtorità tal-baġit mill-kapitali għar-reġjuni, li l-presidenti tagħhom jistgħu jiġu eletti direttament.

Madankollu, il-pjan ġie mwarrab minħabba l-biża' li l-awtorità tal-gvern ċentrali tiġi mdgħajfa.

Dawn il-punti ta' tilwima bejn il-partijiet, flimkien mal-esklużjoni tal-pjan Marokkin ta' kwalunkwe rikonoxximent uffiċjali tal-identità Saħarjana; inkluż bandiera u innu; jagħmlu l-kompitu tal-Istati Uniti partikolarment diffiċli.

Fil-fehma ta' Washington, ir-riżoluzzjoni tal-kunflitt tas-Saħara tal-Punent hija biss l-ewwel pass. Li jmiss ikun hemm ir-rikonċiljazzjoni bejn iż-żewġ piżijiet tqal tal-Maghreb, l-Alġerija u l-Marokk, li qatgħu r-relazzjonijiet fl-2021, notevolment dwar il-kwistjoni tas-Saħara tal-Punent.

"Qed naħdmu fuq l-Alġerija u l-Marokk bħalissa," qal il-mibgħut ta' Trump fil-Lvant Nofsani, Steven Witkoff, lis-CBS f'Ottubru.

“U se jkun hemm ftehim ta’ paċi hemmhekk fis-60 jum li ġejjin, fil-fehma tiegħi,” żied jgħid.

Il-White House tittama li tiddependi fuq iż-żewġ pajjiżi sabiex tikkumbatti l-influwenza taċ-Ċina fl-Afrika. Għaddew aktar minn erba’ xhur minn dakinhar, u għad m’hemm l-ebda sinjal ta’ riżoluzzjoni jew kompromess.

Sadanittant, l-ebda data ma ġiet stabbilita għal raba’ laqgħa possibbli bejn il-partijiet involuti fil-kunflitt tas-Saħara tal-Punent, skont is-sorsi.