“Int biss tinkwetani. Ħaddieħor ma jista’ jagħmilli xejn.”
Fost il-mijiet ta’ messaġġi, telefonati u recordings li nstemgħu fil-ġuri ta’ Yorgen Fenech, din il-frażi forsi tiġbor l-aħjar l-istampa li Melvin Theuma qed jipprova jagħti lill-ġurati.
Skont Theuma, Fenech kien raġel b’ħafna mezzi, kuntatti u influwenza. Kien jgħidlu li “l-poter tagħna huma l-flus”. Kien iserraħlu rasu li taħt Gvern Laburista ħadd ma seta’ jmissu. Kien hemm persuni li, skont Theuma, setgħu jgħaddu informazzjoni minn ġewwa l-pulizija jew minn Kastilja. U kien hemm tentattivi, dejjem skont ix-xhud, biex dawk li kienu qed jinvestigaw jiġu mitmugħa storja differenti minn dik li kienet qed isseħħ.
Meta dawn il-biċċiet kollha jitqiegħdu flimkien, ix-xhieda ta’ Theuma ma tibqax biss lista ta’ ismijiet jew sensiela ta’ chats bejn żewġt irġiel taħt pressjoni.
Toħroġ stampa ħafna aktar wiesgħa: min kien jaħseb Fenech li seta’ joqgħod fuqu meta l-investigazzjoni bdiet tersaq lejh?
U, daqstant importanti, min kien l-uniku persuna li ma setax jikkontrolla?
F’wieħed mill-messaġġi murija lill-ġurati, Theuma bagħat lil Fenech artiklu li kien jgħid li l-Partit Laburista kien jinsab 80,000 vot minn fuq.
“Nittamaw li veru,” kiteb Theuma.
Il-frażi, meħuda waħedha, tista’ tidher bħala kumment politiku. Iżda Theuma taha tifsira differenti meta xehed dwarha. Huwa qal li Fenech kien jgħidlu ripetutament li sakemm il-Labour jibqa’ fil-gvern, ħadd ma seta’ jmissu.
Theuma qal ukoll li Fenech kien jagħtih sens ta’ poter. F’xhieda oħra huwa fakkar kif Fenech kien jirrepetilu li “l-poter tagħna huma l-flus”, kliem li, skont Theuma, kien jintuża biex jikkalmah.
Il-punt mhuwiex jekk tali protezzjoni kinitx teżisti tassew. Dak huwa punt li x-xhieda ta’ Theuma waħedha ma tippruvax.
Iżda l-evidenza tagħti ħjiel ta’ xi ħaġa oħra: li Theuma kien jemmen li Fenech ħassu protett.
U għal Theuma, dak it-twemmin kien importanti.
Meta kien jibża’, meta kien jissuspetta li kien qed jiġi segwit, jew meta kien jaħseb li l-arrest tiegħu kien qrib, hu kien jerġa’ jdur lejn Fenech biex iserraħlu rasu.
Il-pulizija: Silvio Valletta
Wieħed mill-ismijiet li reġa’ deher fix-xhieda kien dak tal-Eks Assistent Kummissarju tal-Pulizija Silvio Valletta.
Theuma allega li Fenech kien jistieden lil Valletta fir-ranch tiegħu u kien jirnexxilu jiġbed informazzjoni minnu dwar l-investigazzjoni. F’recording, Theuma nstema’ jgħid li Fenech kien “lagħab il-logħba ma’ Valletta”; fil-Qorti spjega li kien qed jirreferi għall-eks uffiċjal għoli tal-pulizija.
F’ġurnata oħra ta’ xhieda, Theuma qal li recording kien sar fi żmien meta Valletta kien mistenni jiltaqa’ ma’ Fenech f’Portomaso, waqt li kien hemm diskussjoni dwar il-possibbiltà li Valletta jitneħħa mill-investigazzjoni tal-qtil.
Dawn huma allegazzjonijiet ta’ Theuma u ma jistgħux jiġu trattati bħala prova li Valletta għadda informazzjoni illegalment lil Fenech.
Iżda għall-istorja li qed toħroġ mix-xhieda, l-importanza tagħhom hija oħra.
Fenech, fil-verżjoni ta’ Theuma, ma kienx qed jipprova biss jifhem minn barra x’kien qed jagħmel il-korp tal-pulizija. Kien hemm il-perċezzjoni li seta’ jkollu tieqa għal ġewwa.
Kastilja u Keith Schembri
L-istess tema tqum ripetutament meta jissemma Keith Schembri.
Theuma kien ċar ħafna dwar punt wieħed: huwa insista li Schembri qatt ma tah flus biex tinqatel Daphne Caruana Galizia u qatt ma tah ordni biex iwettaq xi ħaġa. Huwa saħansitra qal li kien żball li f’ċerti recordings jew kitbiet poġġa lil Schembri “fl-istess keffa” ma’ Fenech.
Iżda fl-istess ħin, Theuma baqa’ jsostni li Fenech kien jgħidlu li Schembri kien qed jgħaddilu informazzjoni wara l-qtil. Huwa qal ukoll li Fenech kien iserraħlu rasu billi jgħidlu li Schembri kien “jidħol fin-nar għalih”.
F’recording ieħor, Theuma nstema’ jitlob lil Fenech biex jistaqsi lil Schembri dwar investigazzjoni li kienet għaddejja fuqu. Skont Theuma, Fenech wieġbu li dik l-investigazzjoni kienet “spiċċat” u “mejta”.
F’episodju ieħor, Theuma qal li Johann Cremona kien wissieh li l-mowbajl tiegħu kien qed jiġi interċettat u tah parir biex jibdlu. Meta ġie mistoqsi minn fejn, skontu, Cremona seta’ kiseb dik l-informazzjoni, Theuma wieġeb: “Keith Schembri.”
Hawnhekk jerġa’ joħroġ l-istess mudell.
Ma kienx biss Fenech jipprova jaħseb x’kien qed jiġri.
Skont Theuma, kien hemm drabi meta dawk ta’ madwaru kienu jitkellmu bħallikieku kienu diġà jafu.
“Ma nistax inċaqlaq id-data tal-arrest”
Forsi l-aktar eżempju ċar ta’ dan jinsab f’messaġġ li Fenech bagħat lil Theuma:
“Ma nistax inċaqlaq id-data tal-arrest.”
Il-kuntest jagħmilha aktar sinifikanti.
Theuma kien qed jistaqsi dwar x’seta’ jiġri lis-sieħba tiegħu u lil bintha. Fenech qallu li kien qed jaħdem biex jipproteġi “lin-nisa”, iżda fl-istess ħin qallu li ma setax ibiddel id-data tal-arrest.
Ix-xhieda ta’ Theuma ma twiġibx minn fejn ġiet dik l-informazzjoni jew x’kien eżattament jaf Fenech dak il-ħin.
Iżda l-kliem iqajjem mistoqsija ovvja: għaliex il-konverżazzjoni kienet qed isseħħ bħallikieku d-data ta’ arrest kienet xi ħaġa magħrufa minn qabel?
Theuma aktar tard xehed ukoll li jumejn qabel l-arrest tiegħu stess kien diġà sar jaf li l-Pulizija kienet se taġixxi kontrih.
Fl-istess perjodu, ix-xhud kien qed jgħix f’biża’ kontinwu li l-Pulizija kienet riesqa lejh.
Imma l-konverżazzjonijiet li ppreżenta lill-ġurati juru li l-mod kif hu u Fenech kienu jitkellmu dwar dak il-biża’, ma kienx wieħed ta’ żewġ persuni kompletament fid-dlam.
Xi drabi kien jidher li kienu qed jippruvaw jiskopru x’kienu jafu l-investigaturi.
Drabi oħra, skont Theuma, kienu qed jippruvaw jinfluwenzaw dak li l-investigaturi kienu se jisimgħu.
“Inaddaf kollox”
Aktar ma l-arrest deher qrib, aktar il-konverżazzjonijiet saru diretti.
F’chat, Fenech qal lil Theuma biex “inaddaf kollox”.
Fil-Qorti, Theuma qal li fehem din l-istruzzjoni bħala waħda biex ineħħi materjal marbut mal-operat illegali tal-lottu tiegħu, kif ukoll recordings li kellu dwar il-qtil.
Dak il-mument joħloq kuntrast qawwi mal-kumplament tal-istorja.
Għax ir-recordings kienu proprju l-ħaġa li Theuma ma riedx jeqred.
Huwa qal li beda jirrekordja lil Fenech għax kien jibża’ li se jiġi tradut jew maqtul. Sejħilhom il-protezzjoni tiegħu u qal li mingħajrhom ħadd ma kien jemmen lilu kontra raġel li huwa ddeskriva bħala ferm aktar b’saħħtu minnu.
Fenech, skont Theuma, seta’ jkollu l-flus.
Seta’ jkollu l-kuntatti.
Seta’ jkollu informazzjoni.
Imma Theuma kellu r-recordings.
U dak bidel ir-relazzjoni ta’ bejniethom.
Il-bniedem li ma setax jikkontrolla
Huwa hawnhekk li l-messaġġ “Int biss tinkwetani” jieħu l-veru piż tiegħu.
F’chat murija lill-ġurati, Fenech qal lil Theuma:
“Int biss tinkwetani. Ħaddieħor ma jista’ jagħmilli xejn.”
Theuma qal lill-Qorti li fehem dan bħala biża’ li hu seta’ jċedi taħt il-pressjoni u jmur għand il-pulizija. Fenech imbagħad kompla jassigurah li dejjem kien se jżommu miegħu.
Il-frażi kważi ddawwar il-ġerarkija kollha li Theuma kien ilu jiddeskrivi.
Tul ix-xhieda tiegħu, Fenech jidher bħala l-aktar wieħed b’saħħtu: ir-raġel bil-flus, il-kuntatti u l-informazzjoni; dak li seta’ jserraħ ras Theuma meta kien jibża’; dak li, skont Theuma, kellu nies li seta’ jdur fuqhom.
Theuma, min-naħa l-oħra, kien qed jiddeskrivi lilu nnifsu bħala raġel beżgħan, dipendenti fuq Fenech u dejjem konvint li seta’ jiġi sagrifikat.
Iżda l-messaġġ jagħti stampa oħra.
Għax għal kull informazzjoni li Fenech allegatament seta’ jikseb minn barra, kien hemm ħaġa waħda li ma setax ikun jaf żgur: x’kien se jagħmel Melvin Theuma.
Kien Theuma li kien jaf x’kien ġara bejn Fenech u l-aħwa Degiorgio, skont il-verżjoni tiegħu.
Kien Theuma li kien qed iżomm ir-recordings.
U kien Theuma li, jekk xi darba jiddeċiedi li jitkellem, seta’ jdawwar dik l-informazzjoni kollha kontra l-bniedem li hu jgħid li għal tant żmien kien iserraħlu rasu.
Għalhekk il-vera linja li tgħaqqad ix-xhieda mhijiex biss min seta’ jgħaddi informazzjoni lil Fenech.
Hija min kien jaf lil min, min kien jaf xiex, u min seta’ jżomm lil min taħt kontroll.
Skont Theuma, Fenech kien jaġixxi bħala raġel li kellu raġuni jemmen li l-informazzjoni kienet fuq in-naħa tiegħu.
Sakemm l-informazzjoni bdiet tinżamm ukoll minn Melvin Theuma.
U f’dak il-mument, il-bniedem li Theuma kien ilu jqis bħala l-aktar wieħed b’saħħtu fil-kamra kellu problema waħda li l-ebda kuntatt ma seta’ jsolvilu.
“Int biss tinkwetani.”
