Malta tgħid le għar-riforma tat-taxxa Ewropea fuq it-tabakk

Malta qed tqajjem mistoqsijiet usa’ dwar fejn għandha tasal l-armonizzazzjoni Ewropea f’qasam li jolqot direttament il-politika fiskali ta’ kull pajjiż

Il-proposta tal-Kummissjoni Ewropea biex tirriforma s-sistema tat-tassazzjoni fuq it-tabakk u prodotti relatati qed tqajjem kontroversja fost l-Istati Membri, b’Malta tinsab fuq quddiem tal-oppożizzjoni kontra l-bidliet proposti. Il-Gvern Malti qed jinsisti li t-tassazzjoni għandha tibqa’ prerogattiva nazzjonali u li l-livelli minimi ta’ taxxa previsti mill-Kummissjoni jistgħu jkollhom impatt sproporzjonat fuq pajjiżna.

Il-kwistjoni reġgħet ħadet prominenza fid-dibattitu Ewropew wara li l-Ministru għall-Finanzi Clyde Caruana kkonferma li Malta ma tistax tappoġġja l-proposta fil-forma attwali tagħha. Skont il-pożizzjoni tal-Gvern, minkejja li Malta tappoġġja l-għanijiet tas-saħħa pubblika li fuqhom hija mibnija r-riforma, għad hemm tħassib serju li ma ġiex indirizzat fin-negozjati.

Il-pożizzjoni Maltija mhijiex sempliċement argument dwar kemm għandu jiswa pakkett sigaretti jew kemm għandha titħallas taxxa fuq prodott tan-nikotina. Malta qed tqajjem mistoqsijiet usa’ dwar fejn għandha tasal l-armonizzazzjoni Ewropea f’qasam li jolqot direttament il-politika fiskali ta’ kull pajjiż, kif ukoll dwar jekk sistema uniformi hijiex neċessarjament ġusta għal ekonomiji li għandhom livelli differenti ta’ dħul, prezzijiet u kapaċità ta’ konsum.

Il-proposta tal-Kummissjoni, ippreżentata fis-16 ta’ Lulju 2025, għandha l-għan li timmodernizza d-Direttiva Ewropea dwar it-Tassazzjoni tat-Tabakk, li ilha ma tiġi aġġornata b’mod sostanzjali mill-2010. Iżda dak li għal Brussell huwa tentattiv biex tissaħħaħ is-saħħa pubblika u jitnaqqas il-konsum tat-tabakk, għal Malta jista’ jfisser żieda sostanzjali fit-taxxa fuq prodotti li diġà huma soġġetti għal tassazzjoni nazzjonali, kif ukoll tnaqqis fil-flessibbiltà tal-Gvern biex jiddeċiedi l-politika tiegħu.

X’qed tipproponi l-Kummissjoni Ewropea?

Il-qofol tar-riforma huwa żieda fil-livelli minimi ta’ dazju tas-sisa fuq it-tabakk tradizzjonali u l-estensjoni tas-sistema għal prodotti ġodda li saru dejjem aktar popolari f’dawn l-aħħar snin.

Fil-prattika, il-Kummissjoni trid li l-Istati Membri japplikaw livelli minimi komuni ta’ tassazzjoni fuq is-sigaretti, it-tabakk tal-brim, is-sigarri u prodotti oħra tat-tabakk, iżda wkoll fuq is-sigaretti elettroniċi, il-likwidi tagħhom, it-tabakk imsaħħan u l-boroż tan-nikotina, magħrufa bħala nicotine pouches.

Sal-lum, dawn il-prodotti ġodda ma kinux kollha koperti bl-istess mod mir-regoli Ewropej dwar is-sisa. Dan ħoloq differenzi bejn pajjiż u ieħor, kemm fit-taxxi applikati kif ukoll fil-mod kif il-prodotti jiġu kklassifikati.

Il-Kummissjoni qed tipprova ddaħħalhom kollha f’qafas komuni, b’rati minimi li kull Stat Membru jkollu jirrispetta. L-għan huwa li jiġi evitat li prodotti li fihom in-nikotina jibqgħu barra mill-qafas regolatorju u fiskali li japplika għat-tabakk tradizzjonali.

Wieħed mill-aktar elementi sinifikanti tal-proposta huwa ż-żieda fid-dazju minimu fuq is-sigaretti. Skont il-proposta, il-minimu Ewropew jitla’ għal 63% tal-prezz medju ponderat tas-sigaretti, flimkien ma’ €215 għal kull elf sigarett. Dan jirrappreżenta żieda sostanzjali meta mqabbel mal-livell minimu attwali.

Barra minn hekk, il-proposta tinkludi mekkaniżmi biex il-livelli minimi jiġu aġġustati maż-żmien skont l-inflazzjoni u l-kapaċità ta’ akkwist fil-pajjiżi rispettivi. Dan ifisser li l-limiti minimi ma jibqgħux sempliċement ċifri fissi, iżda jkunu jistgħu jiżdiedu skont parametri ekonomiċi Ewropej.

Il-Kummissjoni trid ukoll li jkun hemm kontrolli aktar stretti fuq it-tabakk mhux ipproċessat, sabiex jitnaqqas ir-riskju li dan jiġi ddevjat lejn il-manifattura illegali ta’ prodotti tat-tabakk.

Skont il-Kummissjoni, il-bidliet għandhom jidħlu fis-seħħ mill-2028, b’perjodu tranżitorju ta’ erba’ snin għal ċerti żidiet fir-rati tas-sisa biex l-Istati Membri jkollhom żmien jadattaw.

Għaliex Malta qed topponi r-riforma?

Il-Gvern Malti qed jibbaża l-oppożizzjoni tiegħu fuq żewġ argumenti ewlenin: l-impatt sproporzjonat li ż-żieda fit-taxxa jista’ jkollha fuq pajjiżna u l-prinċipju li d-deċiżjonijiet dwar it-tassazzjoni għandhom jibqgħu f’idejn l-Istati Membri.

Clyde Caruana spjega li l-livelli minimi proposti għadhom ferm ogħla minn dawk applikati bħalissa f’Malta, anke wara l-emendi li saru matul in-negozjati, partikolarment fir-rigward tal-boroż tan-nikotina.

Il-Ministru wissa li żieda ta’ din ix-xorta tista’ twassal għal konsegwenzi sproporzjonati għall-konsumaturi u għall-ekonomija Maltija. L-argument huwa li ma jistax ikun hemm sistema ta’ tassazzjoni li tapplika bl-istess mod għal pajjiżi b’kundizzjonijiet ekonomiċi differenti, mingħajr ma jitqiesu l-livelli ta’ dħul, il-prezzijiet u ċ-ċirkostanzi partikolari ta’ kull suq.

Dan huwa partikolarment rilevanti għal Malta, li għandha ekonomija żgħira u suq relattivament limitat. Żieda qawwija fit-taxxa fuq prodott partikolari jista’ jkollha impatt differenti minn dak li jkollha f’ekonomija ferm akbar, b’livelli differenti ta’ konsum u poter tal-akkwist.

It-tħassib Malti huwa wkoll marbut mal-mekkaniżmu li bih ir-rati minimi jiġu aġġustati awtomatikament. Għalkemm fil-verżjonijiet preċedenti tal-proposta kien hemm dispożizzjonijiet marbuta mal-inflazzjoni u mal-parità tal-poter tal-akkwist, Malta qed topponi l-idea li l-livelli ta’ tassazzjoni jiġu influwenzati minn mekkaniżmi Ewropej li jnaqqsu l-kontroll nazzjonali fuq il-politika fiskali.

Caruana argumenta li dawn l-aġġustamenti jistgħu jikkomplikaw is-sistema u jnaqqsu l-flessibbiltà tal-pajjiżi biex jirrispondu għar-realtajiet ekonomiċi tagħhom. Għal Malta, mhijiex kwistjoni li wieħed jirrifjuta kull forma ta’ koperazzjoni Ewropea, iżda li l-armonizzazzjoni ma ssirx għad-detriment tal-awtonomija nazzjonali.

Hawnhekk tidħol ukoll kwistjoni ta’ prinċipju. It-tassazzjoni hija wieħed mill-aktar strumenti importanti li għandu Gvern biex jimplimenta l-politika ekonomika tiegħu. Permezz tagħha jista’ jiddeċiedi liema prodotti jintaxxaw aktar, kif jibbilanċja d-dħul pubbliku u l-piż fuq il-konsumaturi, u kif jirreaġixxi għal ċirkostanzi ekonomiċi partikolari.

Il-Gvern Malti qed jistaqsi kemm ikun ġust li Brussell timponi limiti minimi li jistgħu jġiegħlu lil pajjiżi bħal Malta jżidu t-taxxi, anke meta l-kundizzjonijiet lokali ma jiġġustifikawx tali żieda.

Din mhijiex l-ewwel darba li pajjiżi żgħar esprimew tħassib dwar il-konsegwenzi ta’ armonizzazzjoni fiskali Ewropea. Iżda f’dan il-każ Malta spiċċat f’pożizzjoni partikolarment iżolata.

Malta waħedha kontra 26 Stat Membru

L-oppożizzjoni Maltija ħadet dimensjoni politika aktar importanti fil-laqgħa tal-ministri għall-finanzi tal-UE fid-9 ta’ Novembru 2026.

Sa ftit ilu, il-Finlandja u l-Estonja kienu qed jaqblu ma’ Malta, iżda ż-żewġ pajjiżi aċċettaw il-kompromessi li tressqu matul in-negozjati. B’hekk Malta spiċċat l-uniku pajjiż fost is-27 Stat Membru li għadu ma jridx jagħti l-appoġġ tiegħu għall-proposta.

Skont rapporti dwar in-negozjati, il-presidenza Irlandiża tal-Kunsill tal-UE kienet irnexxielha tikseb l-appoġġ tas-26 pajjiż l-ieħor għal verżjoni kompromessa tar-riforma. Il-Ministru għall-Finanzi tal-Irlanda, Simon Harris, esprima d-diżappunt tiegħu li ma ntlaħaqx qbil unanimu, iżda qal li jittama li konsultazzjonijiet oħra ma’ Malta jwasslu għal ftehim fil-laqgħa li jmiss.

Il-kompromess kien diġà raħħas xi wħud mill-elementi l-aktar kontroversjali tal-proposta oriġinali. Fost il-bidliet kien hemm it-tneħħija tal-aġġustamenti awtomatiċi marbuta mal-inflazzjoni, biex minflok l-Istati Membri jerġgħu jiddiskutu l-livelli minimi kull tliet snin u jiddeċiedu b’mod unanimu jekk għandhomx jiġu aġġornati.

Saret ukoll reviżjoni tad-dispożizzjonijiet dwar it-tassazzjoni tal-boroż tan-nikotina, f’tentattiv biex jingħata spazju għal aktar diskussjoni dwar dawn il-prodotti.

Madankollu, dawn il-konċessjonijiet ma kinux biżżejjed biex Malta tbiddel il-pożizzjoni tagħha.

Il-Prim Ministru Robert Abela wkoll intervjena fil-kwistjoni, u skont sorsi ċċitati minn Times of Malta, kellu diskussjonijiet mal-Prim Ministru Irlandiż Michael Martin biex jispjega r-riżervi ta’ Malta.

Il-fatt li l-Gvern Malti qed iżomm il-pożizzjoni tiegħu minkejja li jinsab waħdu juri kemm iqis din il-kwistjoni bħala waħda importanti. Fl-istess ħin, ipoġġi lil Malta taħt pressjoni politika, speċjalment meta l-maġġoranza l-kbira tal-Istati Membri qed juru li lesti jimxu ’l quddiem.

Irridu niftakru li l-leġiżlazzjoni Ewropea dwar it-taxxi teħtieġ l-unanimità tal-Istati Membri. Għalhekk, Malta għandha setgħa effettiva li twaqqaf il-ftehim milli jgħaddi fil-Kunsill. Din hija waħda mir-raġunijiet għaliex l-oppożizzjoni tagħha għandha piż ferm akbar mid-daqs tagħha bħala pajjiż.

Il-Parlament Ewropew, min-naħa tiegħu, kien ivvota kontra l-proposta oriġinali fis-17 ta’ Ġunju 2026, b’439 vot kontra, 181 favur u 38 astensjoni. Madankollu, dan kien vot fil-proċedura ta’ konsultazzjoni u mhux veto li waqqaf il-Kunsill milli jkompli bin-negozjati.

Xi jkun l-impatt fuq il-konsumaturi?

L-aktar konsegwenza diretta tar-riforma tkun żieda fil-prezzijiet tal-prodotti tat-tabakk u tan-nikotina, minħabba li l-manifatturi u d-distributuri jkollhom jgħaddu parti miż-żieda fit-taxxa lill-konsumaturi.

Għal min ipejjep is-sigaretti tradizzjonali, dan jista’ jfisser li pakkett li llum jinxtara bi prezz partikolari jispiċċa jiswa aktar. L-istess japplika għal min juża t-tabakk tal-brim, li jista’ wkoll jaffaċċja żieda fil-prezz.

Iżda l-impatt ma jiqafx hemm. Persuni li jużaw sigaretti elettroniċi, likwidi għall-vaping, prodotti tat-tabakk imsaħħan u boroż tan-nikotina jistgħu wkoll ikollhom iħallsu aktar, hekk kif dawn il-prodotti jidħlu taħt sistema Ewropea ta’ tassazzjoni minima.

Dan huwa importanti għaliex f’dawn l-aħħar snin is-suq tal-prodotti alternattivi għat-tipjip kiber b’mod konsiderevoli. Għal xi konsumaturi dawn il-prodotti jirrappreżentaw alternattiva għas-sigaretti tradizzjonali, filwaqt li għal oħrajn huma mezz biex ikomplu jikkunsmaw in-nikotina mingħajr ma jużaw tabakk kombustibbli.

Il-kwistjoni għalhekk hija jekk għandux ikun hemm l-istess approċċ fiskali għal prodotti li għandhom karatteristiċi u profili ta’ riskju differenti.

Wieħed mill-argumenti li jqumu fid-dibattitu Ewropew huwa li prodotti li ma jinvolvux il-ħruq tat-tabakk m’għandhomx neċessarjament jiġu ntaxxati bl-istess mod bħas-sigaretti tradizzjonali. Dan ma jfissirx li huma bla riskju jew li għandhom jiġu promossi bħala prodotti tajbin għas-saħħa, iżda li t-tassazzjoni għandha tirrifletti d-differenzi bejn il-prodotti.

Għaldaqstant, żieda fit-taxxa fuq dawn il-prodotti tista’ tagħmilhom inqas aċċessibbli għal dawk li jużawhom bħala alternattiva għas-sigaretti. Fl-istess waqt, il-prezzijiet ogħla jistgħu jservu ta' deterrent għal min ikun qed jaħseb biex jibda jużahom, partikolarment iż-żgħażagħ.

Għal Malta, l-effett finali jkun jiddependi mill-kobor taż-żidiet li jkunu meħtieġa biex jintlaħqu l-livelli minimi Ewropej, u minn kemm il-manifatturi jgħaddu dawn iż-żidiet lill-konsumaturi.

Ir-riskju ta’ suq illegali

Wieħed mill-argumenti li għandu jitqies f’dan id-dibattitu huwa l-possibbiltà li żieda qawwija fit-taxxi twassal għal aktar kummerċ illegali u kuntrabandu.

Meta d-differenza bejn il-prezz ta’ prodott legali u dak li jinbiegħ fis-suq illegali tikber, jista’ jkun hemm aktar inċentiv għal ċerti konsumaturi biex ifittxu prodotti irħas barra mill-kanali uffiċjali.

Dan jista’ jwassal għal żewġ problemi. Minn naħa, il-Gvern jitlef id-dħul li normalment jiġbor mis-sisa fuq il-prodotti mibjugħa legalment. Min-naħa l-oħra, il-konsumaturi jispiċċaw esposti għal prodotti li mhux bilfors jgħaddu mill-istess kontrolli ta’ kwalità u sigurtà.

Il-Kummissjoni Ewropea stess tirrikonoxxi li l-kummerċ illegali tat-tabakk għadu problema sinifikanti. L-istudju tal-Parlament Ewropew dwar ir-riforma jistma li madwar 8% tal-konsum tas-sigaretti fl-UE huwa marbut ma’ prodotti illegali.

Madankollu, ikun żbaljat li wieħed jassumi li kull żieda fit-taxxa awtomatikament twassal għal żieda fil-kuntrabandu. L-impatt jiddependi minn diversi fatturi, fosthom il-kapaċità tal-awtoritajiet li jinfurzaw il-liġi, id-differenzi fil-prezzijiet bejn pajjiżi u d-disponibbiltà ta’ prodotti illegali.

L-argument Malti dwar dan għandu għalhekk jitqies fil-kuntest usa’ tal-ħtieġa li l-politika fiskali tkun akkumpanjata minn infurzar effettiv.

Il-proposta Ewropea fil-fatt tinkludi wkoll kontrolli aktar stretti fuq it-tabakk mhux ipproċessat. L-idea hija li s-sistema elettronika Ewropea għall-monitoraġġ tal-moviment ta’ prodotti soġġetti għas-sisa tiġi estiża biex tkopri wkoll il-moviment ta’ dan it-tabakk, ħalli jkun aktar diffiċli li jispiċċa f’fabbriki illegali.

Għaldaqstant, il-ġlieda kontra l-kuntrabandu mhijiex sempliċement kwistjoni ta’ kemm titla’ t-taxxa, iżda wkoll ta’ kemm l-awtoritajiet ikunu kapaċi jidentifikaw u jwaqqfu l-katina tal-provista illegali.

L-argument tas-saħħa pubblika

Min-naħa tagħha, il-Kummissjoni Ewropea qed tiddefendi r-riforma bħala parti mill-istrateġija tagħha biex jitnaqqas il-konsum tat-tabakk fl-Ewropa.

Il-punt tat-tluq huwa li t-tipjip jibqa’ wieħed mill-akbar fatturi ta’ riskju għal mard li jista’ jiġi evitat, fosthom il-kanċer, il-mard kardjovaskulari u l-problemi respiratorji.

Il-pjan Ewropew kontra l-kanċer għandu l-għan li sal-2040 inqas minn 5% tal-popolazzjoni Ewropea tkun tuża t-tabakk. Iżda l-Kummissjoni tinnota li l-prevalenza tat-tipjip fl-UE għadha madwar 24%, u għalhekk hemm bżonn ta’ miżuri aktar b’saħħithom.

It-tassazzjoni hija meqjusa bħala waħda mill-għodod biex jintlaħaq dan l-għan. Il-loġika hija li meta l-prodotti tat-tabakk jiswew aktar, jonqos l-inċentiv biex wieħed jibda jpejjep u jiżdied l-inċentiv għal dawk li diġà jpejpu biex jippruvaw jieqfu.

Barra minn hekk, billi jiġu ntaxxati wkoll il-prodotti l-ġodda tan-nikotina, il-Kummissjoni trid tevita li l-konsumaturi sempliċement jaqilbu minn prodott għal ieħor biex jevitaw il-prezzijiet ogħla.

Dan huwa argument li Malta ma ċaħditx. Fil-fatt, il-Gvern qal li jappoġġja l-għanijiet tas-saħħa pubblika tal-proposta. Id-differenza tinsab fil-mod kif dawn l-għanijiet għandhom jintlaħqu.

Hawnhekk hemm bżonn ta’ diskussjoni aktar serja dwar jekk żieda ġenerali fit-taxxi hijiex l-aħjar għodda f’kull ċirkostanza, jew jekk għandux ikun hemm approċċ aktar immirat li jqis il-karatteristiċi tal-prodotti, id-drawwiet tal-konsumaturi u l-kundizzjonijiet ekonomiċi nazzjonali.

Ma jistax jiġi injorat ukoll li żieda fil-prezz waħedha mhijiex biżżejjed biex tindirizza l-problema tat-tipjip. Edukazzjoni, prevenzjoni, servizzi ta’ għajnuna biex wieħed jieqaf ipejjep u infurzar kontra l-bejgħ illegali jibqgħu elementi essenzjali.

X’se jiġri issa?

Il-fatt li Malta qed iżżomm il-pożizzjoni tagħha jfisser li n-negozjati Ewropej għadhom ma waslux fi tmiemhom.

Minħabba li l-bidliet fil-leġiżlazzjoni fiskali Ewropea jeħtieġu l-unanimità, il-Kunsill ma jistax jadotta l-proposta mingħajr il-qbil ta’ Malta. Il-presidenza Irlandiża mistennija tkompli tfittex kompromess qabel il-laqgħa tal-ministri għall-finanzi tal-11 ta’ Diċembru 2026.

Jibqa’ għalhekk li wieħed jara jekk il-Gvern Malti jirnexxilux jikseb aktar konċessjonijiet, partikolarment dwar il-livelli minimi tat-taxxa u l-flessibbiltà li għandu jkollhom l-Istati Membri.

Fl-aħħar mill-aħħar, din il-kwistjoni tmur lil hinn mit-tabakk. Hija eżempju ieħor tad-dibattitu kontinwu dwar il-limiti tal-kompetenzi Ewropej u kemm l-Istati Membri għandhom ikomplu jżommu kontroll fuq oqsma ewlenin tal-politika ekonomika tagħhom.

Min-naħa l-oħra, hemm argument validu li suq uniku Ewropew jeħtieġ ċertu livell ta’ armonizzazzjoni biex ma jinħolqux distorsjonijiet u opportunitajiet għal evażjoni tat-taxxa.

Għal Malta, l-isfida hija li tiddefendi l-interessi tagħha mingħajr ma tidher li qed topponi riforma li għandha wkoll għanijiet leġittimi ta’ saħħa pubblika.

Il-Gvern irid jispjega b’mod ċar kemm tkun kbira ż-żieda li tkun meħtieġa f’pajjiżna, liema kategoriji ta’ prodotti jintlaqtu l-aktar u x’inhuma l-konsegwenzi mistennija fuq il-konsumaturi u d-dħul mill-imposti. Bl-istess mod, għandu jkun hemm diskussjoni dwar kif jistgħu jitnaqqsu r-riskji tal-kuntrabandu u kif tista’ titħares is-saħħa pubblika.

Mhux biżżejjed li Malta tgħid le għaliex it-taxxi huma kompetenza nazzjonali. Jeħtieġ ukoll li tippreżenta alternattiva kredibbli li tindirizza l-problemi li qed tipprova ssolvi Brussell.

U daqstant ieħor, il-Kummissjoni Ewropea ma tistax tassumi li politika uniformi hija neċessarjament politika ġusta għal kulħadd.

Il-kwistjoni mhijiex jekk għandux jitnaqqas it-tipjip jew jekk għandux ikun hemm kontrolli aktar stretti fuq il-prodotti tan-nikotina. Dwar dawn l-għanijiet hemm qbil wiesa’. Il-mistoqsija vera hija jekk żieda sostanzjali u armonizzata fit-taxxa hijiex l-aħjar triq biex jintlaħqu, u jekk l-ispiża tagħha hix se titqassam b’mod ġust bejn il-pajjiżi u l-konsumaturi.

Għalissa, Malta qed tinsisti li t-tweġiba ma tistax tiġi imposta minn Brussell. Iżda bl-appoġġ ta’ 26 Stat Membru favur il-kompromess, il-Gvern Malti għandu quddiemu sfida diplomatika li mhux se tkun faċli.

More in Politika