Skont ir-rapport, in-numru ta’ kawżi abbużivi maħsuba biex isikktu ġurnalisti, attivisti u kritiċi qed ikompli jiżdied madwar l-Ewropa, minkejja l-introduzzjoni ta’ direttiva ġdida tal-UE kontra s-SLAPPs. Dan joħroġ mir-rapport ippubblikat mill-Fondazzjoni Daphne Caruana Galizia u CASE.
Ir-raba’ edizzjoni tar-Rapport Annwali dwar is-SLAPPs, ippubblikata fl-2025 u bbażata fuq metodoloġija żviluppata mill-Amsterdam Law Clinics, tiddokumenta 167 kawża ġdida ta’ litigazzjoni strateġika kontra l-parteċipazzjoni pubblika (SLAPPs) ippreżentati fl-2024 biss. Dan iwassal in-numru totali ta’ każijiet dokumentati madwar l-Ewropa għal 1,303 mill-2010 ’l hawn, żieda minn 1,049 is-sena ta’ qabel.
Ir-rapport jinnota li d-direttiva tal-UE kontra s-SLAPPs, li daħlet fis-seħħ f’Mejju 2024 u li trid tiġi trasposta fil-liġi nazzjonali sal-Mejju 2026, għadha ma rnexxilhiex trażżan l-użu dejjem jikber ta’ dawn il-kawżi. Is-SLAPPs huma mfassla biex jeqirdu l-ħin u r-riżorsi tal-konvenuti, filwaqt li jpoġġu piż fuq is-sistemi tal-ġustizzja pubblika. Il-mekkaniżmi ta’ ċaħda bikrija, jgħid ir-rapport, huma essenzjali biex jiġi żgurat li l-qrati ma jimtlewx b’litigazzjoni abbużiva.
S’issa, l-ebda pajjiż ma laħaq implimentazzjoni sħiħa tal-istandards, b’Malta tkun l-uniku pajjiż imsemmi bħala wieħed li implimenta miżuri anke jekk biss “parzjalment”, għalkemm il-liġi tagħha hija kkritikata għax tkopri biss każijiet transkonfinali.
Ir-riċerkaturi jwissu li l-każijiet dokumentati jirrappreżentaw biss il-“quċċata tal-iceberg”, peress li ħafna tentattivi biex tiġi sskuttata l-parteċipazzjoni pubblika jseħħu qabel ma l-każijiet jaslu l-qorti, permezz ta’ ittri ta’ theddid legali u talbiet biex jitwaqqaf ċertu aġir. L-effett ta’ tkexkix jiżdied f’pajjiżi fejn għadhom fis-seħħ liġijiet dwar id-diffamazzjoni kriminali, li jħallu lill-ġurnalisti u lill-attivisti esposti għat-theddida tal-ħabs.
Mill-inqas 91 każ ta’ SLAPP ġew ippreżentati f’Malta bejn l-2010 u l-2024, li jagħmilha l-pajjiż bl-ogħla rata għal kull capita fl-Unjoni Ewropea. Malta tinsab fit-tieni post b’mod ġenerali għan-numru ta’ SLAPPs, flimkien ma’ Franza, u l-biċċa l-kbira tal-każijiet li jinvolvu lil Malta huma domestiċi u mhux transkonfinali.
Ir-rapport jenfasizza li l-leġiżlazzjoni attwali ta’ Malta kontra s-SLAPPs ma tkoprix każijiet domestiċi u tippermetti li kawżi jiġu trasferiti lill-werrieta tal-konvenut wara mewtu. Jikkonkludi wkoll li Malta trasponiet id-direttiva tal-UE mingħajr ma marret lil hinn mir-rekwiżiti minimi tagħha, u għalhekk tonqos milli tilħaq l-istandards tad-drittijiet tal-bniedem stabbiliti mill-Kunsill tal-Ewropa.
Madwar l-Ewropa, il-maġġoranza kbira tas-SLAPPs huma domestiċi. Biss 8.5% tal-każijiet ippreżentati bejn l-2010 u l-2024 kienu transkonfinali skont l-iktar definizzjoni ristretta, fatt li jenfasizza, skont ir-rapport, il-ħtieġa urġenti għal leġiżlazzjoni nazzjonali b’saħħitha fl-Istati Membri kollha biex jingħalqu l-lakuni eżistenti fil-protezzjoni.
Il-ġurnalisti u l-organizzazzjonijiet tal-midja jibqgħu l-aktar fil-mira tas-SLAPPs, segwiti minn attivisti u edituri. L-oqsma li l-aktar iqanqlu dawn il-kawżi huma relatati mal-korruzzjoni, interessi kummerċjali, il-politika u kwistjonijiet ambjentali.
Ir-rapport isib ukoll li l-bażi legali tal-pretensjonijiet tas-SLAPPs qed tevolvi, b’atturi b’saħħithom dejjem aktar jiddependu fuq oqsma bħall-protezzjoni tad-data u l-liġi dwar il-proprjetà intellettwali, aktar milli fuq id-diffamazzjoni biss, sabiex jevitaw id-difiżi tal-interess pubbliku.
In-negozji u l-politiċi huma identifikati bħala l-aktar rikorrenti komuni, b’għadd dejjem jikber ta’ każijiet marbuta ma’ atturi allinjati mal-istat u ma’ sforzi biex jiġi ristrett id-dibattitu, inklużi kawżi kontra akkademiċi dwar interpretazzjoni storika.
L-awturi tar-rapport iħeġġu lill-pajjiżi Ewropej biex jimplimentaw bis-sħiħ id-direttiva tal-UE, jallinjaw il-liġijiet nazzjonali mar-rakkomandazzjonijiet tal-Kunsill tal-Ewropa, u jħassru jew jirriformaw il-liġijiet dwar id-diffamazzjoni kriminali, filwaqt li jwissu li s-SLAPPs għadhom jikkostitwixxu theddida serja għad-demokrazija, id-drittijiet tal-bniedem u s-saltna tad-dritt.
