Qatt ktibt kumment dwar ir-razziżmu fuq Facebook? Qatt ħadt sehem f’diskussjoni dwar il-moħqrija tal-annimali?
Għal ħafna nies, dawn jistgħu jidhru mistoqsijiet ordinarji, dwar opinjonijiet li jesprimu fil-ħajja ta’ kuljum mingħajr ma jagħtuhom wisq importanza. Iżda x’jiġri meta dawn l-istess opinjonijiet jistgħu jinfluwenzaw id-deċiżjoni ta’ persuna dwar jekk akkużat huwiex ħati jew innoċenti? Jista’ kumment fuq il-midja soċjali, diskussjoni bejn il-ħbieb jew twemmin personali jwassal biex persuna titqies bħala mhux adattata biex isservi ta’ ġurat?
Dawn il-mistoqsijiet ħadu dimensjoni legali fil-bidu tal-ġuri ta’ Lorin Scicluna, eks suldat tal-Forzi Armati ta’ Malta akkużat bil-qtil ta’ Lassane Cisse, meta d-difiża talbet li l-ġurati prospettivi jiġu mistoqsija dwar il-fehmiet tagħhom fuq ir-razziżmu u l-moħqrija tal-annimali.
Skont rapporti tad-19 ta’ Ottubru, il-mistoqsijiet kienu jinkludu jekk il-ġurati prospettivi kinux ħadu sehem f’dibattiti dwar dawn is-suġġetti jew esprimew ruħhom dwarhom fuq il-midja soċjali.
Il-kwistjoni tqajjem mistoqsija aktar fundamentali dwar is-sistema tal-ġurija: kemm jista’ jkun imparzjali ġurat li, bħal kull persuna oħra, jidħol fl-awla tal-qorti bl-esperjenzi, il-fehmiet u l-konvinzjonijiet li żviluppa matul ħajtu?
U fuq kollox, fejn għandha tinġibed il-linja bejn opinjoni personali u preġudizzju li jista’ jċaħħad lil akkużat mid-dritt għal smigħ ġust?
Għaliex ir-razziżmu sar kwistjoni fl-għażla tal-ġurati?
Il-mistoqsijiet li tqajmu qabel l-għażla tal-ġurati jridu jinftiehmu fil-kuntest tal-każ li jinsab quddiem il-Qorti.
Scicluna qed jaffaċċja disa’ kapi ta’ akkuża, fosthom il-qtil volontarju ta’ Lassane Cisse, li nqatel fis-6 ta’ April 2019, u l-attentat ta’ qtil ta’ Mohammed Jallow, Ibrahim Bah u May Malimi f’inċidenti li seħħew fl-istess żona.
Fil-ftuħ tal-ġuri, l-avukata tal-Uffiċċju tal-Avukat Ġenerali Abigail Caruana Vella ppreżentat il-pożizzjoni tal-Prosekuzzjoni li l-qtil kien motivat minn mibegħda razzjali.
Madankollu, hawnhekk hemm distinzjoni legali importanti.
Scicluna mhuwiex mixli b’reat separat imsejjaħ “qtil b’motivazzjoni razzista”. Fost l-akkużi tiegħu hemm l-omiċidju volontarju u l-attentati ta’ omiċidju volontarju. Hija l-Prosekuzzjoni li qed issostni li l-allegati attakki kienu motivati minn mibegħda lejn persuni minħabba l-kulur tal-ġilda tagħhom.
Il-fatt li l-Prosekuzzjoni qed tallega motivazzjoni razzista ma jfissirx li din diġà ġiet ippruvata. Lanqas ma jfisser li l-ġurati jistgħu jibdew il-proċess bil-konklużjoni li l-akkużat huwa ħati.
Scicluna qed iwieġeb mhux ħati u jibqa’ preżunt innoċenti sakemm il-ħtija tiegħu ma tiġix stabbilita skont il-liġi.
Iżda meta wieħed mill-elementi li l-Prosekuzzjoni qed tenfasizza huwa l-mibegħda razzjali, il-fehmiet personali tal-ġurati dwar dan is-suġġett jistgħu jqajmu mistoqsijiet dwar l-imparzjalità tagħhom.
Li tkun kontra r-razziżmu jfisser li int preġudikat?
Hawnhekk tqum waħda mill-aktar mistoqsijiet interessanti.
Jekk persuna tgħid li topponi r-razziżmu, dan għandu jpoġġi f’dubju l-kapaċità tagħha li tiddeċiedi każ fejn l-akkuża ta’ qtil hija akkumpanjata minn allegazzjoni ta’ motivazzjoni razzista?
Il-fatt li persuna għandha konvinzjonijiet morali ma jfissirx awtomatikament li mhijiex kapaċi tiddeċiedi każ kriminali b’mod imparzjali.
Hemm differenza bejn li persuna tikkundanna r-razziżmu bħala prinċipju u li tkun diġà ffurmat opinjoni dwar il-ħtija ta’ akkużat partikolari.
Ġurat jista’ jkun kontra r-razziżmu u xorta jkun kapaċi jisma’ l-provi, jevalwa x-xhieda u jikkonkludi li l-Prosekuzzjoni ma rnexxilhiex tipprova l-akkużi lil hinn minn kull dubju raġonevoli.
Bl-istess mod, ġurat li ma jkunx esprima fehmiet pubbliċi dwar ir-razziżmu mhux neċessarjament ikun ħieles minn kull preġudizzju.
L-imparzjalità ma titkejjilx sempliċement minn dak li persuna tkun qalet pubblikament, iżda mill-kapaċità tagħha li tiddeċiedi mingħajr ma tħalli fehmiet jew interessi personali jiddeterminaw il-verdett.
Il-kwistjoni għalhekk mhijiex jekk ġurat jistax ikollu opinjoni, iżda jekk dik l-opinjoni tistax tfixkel id-dmir tiegħu li jiġġudika skont il-provi.
Il-liġi tippermetti li ġurat jiġi mistoqsi taħt ġurament
L-għażla tal-ġurati mhijiex formalità amministrattiva. Hija parti mill-garanziji li għandhom jiżguraw proċess kriminali ġust.
L-Artikolu 611 tal-Kodiċi Kriminali Malti jistabbilixxi l-proċedura li permezz tagħha jintgħażlu l-ġurati u kif il-Prosekuzzjoni jew id-difiża jistgħu joġġezzjonaw għall-għażla ta’ persuna partikolari.
Il-liġi tagħmel distinzjoni bejn żewġ tipi ta’ oġġezzjoni.
L-ewwel waħda hija magħrufa bħala peremptory challenge, fejn parti tista’ toġġezzjona għall-għażla ta’ ġurat mingħajr ma jkollha tagħti raġuni. F’ġuri b’akkużat wieħed, kemm il-Prosekuzzjoni kif ukoll l-akkużat għandhom dritt għal tliet oġġezzjonijiet ta’ dan it-tip.
It-tieni waħda hija challenge for cause, jiġifieri oġġezzjoni bbażata fuq raġuni speċifika. F’dan il-każ, tkun il-Qorti li tiddeċiedi jekk ir-raġuni mogħtija tiġġustifikax li l-ġurat jitwarrab.
Il-liġi tippermetti wkoll li l-ġurat prospettiv jintalab iwieġeb mistoqsijiet taħt ġurament sabiex tiġi stabbilita r-raġuni għal oġġezzjoni bħal din.
Dan ifisser li l-mistoqsijiet dwar il-fehmiet tal-ġurati jistgħu jiffurmaw parti minn proċess legali biex jiġi stabbilit jekk hemmx raġuni li tista’ taffettwa l-imparzjalità tagħhom.
Madankollu, li ssir mistoqsija ma jfissirx awtomatikament li t-tweġiba twassal għall-esklużjoni ta’ persuna mill-ġurija.
Il-Qorti trid tevalwa ċ-ċirkostanzi skont il-liġi.
X’jiġri jekk ġurat ikun diġà esprima opinjoni fuq Facebook?
Il-midja soċjali żżid dimensjoni oħra ma’ din il-kwistjoni.
Illum, opinjoni li persuna tesprimi f’kumment jew f’diskussjoni online tista’ tibqa’ aċċessibbli għal snin twal.
Persuna li tkun ikkummentat dwar ir-razziżmu, l-immigrazzjoni jew każ kriminali partikolari tista’ aktar tard tissejjaħ biex isservi ta’ ġurat f’każ li jolqot l-istess suġġetti.
Iżda wieħed irid jagħmel distinzjoni bejn tipi differenti ta’ kummenti.
Hemm differenza bejn persuna li tikteb li r-razziżmu għandu jiġi kkundannat u persuna li tiddikjara li akkużat partikolari għandu jinstab ħati qabel ma tkun instemgħet il-prova.
Fl-ewwel każ, wieħed ikun qed jesprimi prinċipju ġenerali. Fit-tieni każ, tista’ tqum mistoqsija aktar konkreta dwar jekk il-persuna tkunx diġà ffurmat konklużjoni dwar il-ħtija tal-akkużat.
Madankollu, lanqas it-tieni sitwazzjoni ma għandha tiġi ttrattata bħala prova awtomatika ta’ nuqqas ta’ imparzjalità mingħajr eżami taċ-ċirkostanzi.
Il-kontenut tal-kumment, il-kuntest li fih inkiteb u l-konnessjoni tiegħu mal-każ jistgħu jkunu rilevanti għall-valutazzjoni.
U hawnhekk tidħol mistoqsija oħra: jista’ jkun hemm ġurat li qatt ma kiteb xejn pubblikament, iżda li għandu fehmiet aktar qawwija minn persuna li esprimiet ruħha fuq il-midja soċjali?
In-nuqqas ta’ kumment pubbliku, fih innifsu, ma jiggarantix imparzjalità.
Mhux biżżejjed li ġurat jgħid li huwa imparzjali
Il-prinċipju tal-imparzjalità ġie eżaminat diversi drabi mill-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem.
L-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni Ewropea jiggarantixxi d-dritt għal smigħ ġust quddiem tribunal indipendenti u imparzjali.
Fil-ġurisprudenza tagħha, il-Qorti Ewropea żviluppat żewġ testijiet ewlenin biex tevalwa jekk dan id-dritt ġiex rispettat.
L-ewwel wieħed huwa t-test suġġettiv, li jikkonċerna jekk il-persuna li tkun qed tiġġudika għandhiex preġudizzju personali jew interess li jista’ jaffettwa d-deċiżjoni tagħha.
It-tieni huwa t-test oġġettiv, li jeżamina jekk jeżistux fatti jew ċirkostanzi li jistgħu jiġġustifikaw dubji leġittimi dwar l-imparzjalità tat-tribunal.
Dan ifisser li l-kwistjoni ma tiqafx neċessarjament mal-assigurazzjoni ta’ ġurat li se jkun ġust.
Għalkemm l-imparzjalità personali hija preżunta sakemm ma jkunx hemm prova kuntrarja, il-Qorti trid tikkunsidra wkoll jekk jeżistux ċirkostanzi oġġettivi li jqajmu tħassib leġittimu.
Dawn il-prinċipji japplikaw għall-ġurati daqskemm japplikaw għall-imħallfin professjonali.
Każ Ewropew li juri kemm tista’ tkun delikata l-kwistjoni
Fis-sentenza Ahmed v. the United Kingdom, mogħtija fl-2016, il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem eżaminat il-kwistjoni tal-imparzjalità ta’ ġurija fi proċess kriminali.
Il-każ kien jinvolvi allegazzjonijiet dwar ġurat u kuntatti possibbli ma’ organizzazzjonijiet tal-lemin estrem.
Il-Qorti spjegat li jekk jiġi ppruvat li ġurat għadda informazzjoni kunfidenzjali dwar id-deliberazzjonijiet tal-ġurija lil organizzazzjonijiet bħal dawn, dan ikun indikazzjoni serja ta’ nuqqas ta’ imparzjalità.
Il-Qorti enfasizzat ukoll l-importanza tal-istruzzjonijiet li l-imħallef jagħti lill-ġurati u tal-garanziji proċedurali li jeżistu tul il-proċess.
Dan ma jfissirx li l-fatti ta’ dak il-każ huma komparabbli ma’ dawk tal-ġuri ta’ Scicluna. Iżda juri li l-imparzjalità ta’ ġurat mhijiex kwistjoni li tiġi eżaminata biss fil-mument tal-għażla tiegħu. Il-garanziji jridu jibqgħu effettivi matul il-proċess kollu.
Għaliex il-perċezzjoni tal-imparzjalità hija importanti
F’sentenza oħra, Micallef v. Malta, mogħtija fl-2009, il-Qorti Ewropea eżaminat il-prinċipji li jirregolaw l-imparzjalità ġudizzjarja.
Il-Qorti għamlet ċar li l-imparzjalità trid tiġi kkunsidrata mhux biss fuq livell personali, iżda wkoll fid-dawl ta’ ċirkostanzi li jistgħu jqajmu dubji oġġettivament ġustifikati.
Il-prinċipju huwa importanti għaliex il-fiduċja fil-ġustizzja tiddependi mhux biss fuq jekk id-deċiżjoni tkunx ġusta, iżda wkoll fuq jekk il-proċess ikunx offra garanziji suffiċjenti ta’ imparzjalità.
Dan jgħodd b’mod partikolari għal proċess kriminali fejn persuna tista’ taffaċċja piena severa jekk tinstab ħatja.
Il-ġurati għandhom ir-responsabbiltà li jiddeterminaw il-fatti fuq il-bażi tal-provi, filwaqt li l-imħallef jispjegalhom il-liġi li għandha tirregola d-deċiżjoni tagħhom.
L-opinjonijiet personali tagħhom ma jistgħux jieħdu post dak li jirriżulta mill-proċess.
L-isfida ta’ każ li ilu seba’ snin fl-aħbarijiet
Il-ġuri ta’ Scicluna beda aktar minn seba’ snin wara l-qtil ta’ Lassane Cisse.
Matul dan iż-żmien, il-każ kien is-suġġett ta’ rapporti fil-midja, diskussjonijiet pubbliċi u dikjarazzjonijiet dwar ir-razziżmu.
F’każijiet li jkunu ġibdu attenzjoni pubblika konsiderevoli, jista’ jkun diffiċli li jinstabu persuni li qatt ma semgħu bil-ġrajja.
Iżda li persuna tkun semgħet b’każ mhux l-istess bħal li tkun iffurmat opinjoni definittiva dwar il-ħtija tal-akkużat.
Id-differenza hija sostanzjali.
Il-ġurat ma jintgħażilx biex jiddeċiedi skont dak li jkun qara jew sema’ qabel il-ġuri. Huwa għandu jiddeċiedi skont il-provi li jiġu ppreżentati quddiemu u l-istruzzjonijiet tal-imħallef.
Fil-fatt, fl-ewwel jum tal-ġuri ta’ Scicluna, l-Imħallef Natasha Galea Sciberras fakkret lill-ġurati fir-responsabbiltà tagħhom li jwettqu dmirhom b’integrità u mingħajr preġudizzju lejn xi waħda mill-partijiet.
Dan huwa l-qofol tal-prinċipju li fuqu tinbena l-ġurija: li l-persuni magħżula jwarrbu kull konklużjoni li setgħu ffurmaw qabel u jiddeċiedu biss fuq dak li jkun legalment ġie ppruvat.
Fejn tispiċċa l-opinjoni u jibda l-preġudizzju?
Il-mistoqsijiet dwar ir-razziżmu fil-bidu tal-ġuri ta’ Scicluna għalhekk iqajmu kwistjoni li tmur lil hinn minn dan il-każ partikolari.
F’soċjetà fejn in-nies jesprimu l-opinjonijiet tagħhom b’mod pubbliku u immedjat, kemm hu realistiku li wieħed jistenna li ġurat qatt ma jkun tkellem dwar suġġetti sensittivi?
U kemm għandu jingħata piż lil dak li persuna tkun qalet qabel ma ġiet imsejħa biex tagħmel parti minn ġurija?
Il-liġi ma titlobx li l-ġurati jkunu persuni mingħajr opinjonijiet jew esperjenzi personali. Titlob li jkunu kapaċi jeżerċitaw il-funzjoni tagħhom b’mod imparzjali, skont il-provi u l-liġi.
Fil-ġuri dwar il-qtil ta’ Lassane Cisse, il-mistoqsijiet dwar ir-razziżmu tqajmu qabel ma bdiet tinstema’ l-prova. Huma ma jipprovaw xejn dwar il-ħtija jew l-innoċenza tal-akkużat.
Iżda juru kemm l-għażla ta’ ġurija tista’ tkun parti kruċjali mill-ħarsien tad-drittijiet tal-partijiet.
Għaliex fl-aħħar mill-aħħar, il-kwistjoni mhijiex jekk ġurat ikunx kontra r-razziżmu, favur kawża partikolari jew ikollux fehmiet morali qawwija.
Il-mistoqsija hija jekk, meta jasal il-mument tad-deċiżjoni, ikunx kapaċi jwarrab dawk il-fehmiet u jagħti verdett ibbażat biss fuq il-provi li jkun sema’ fil-qorti.
.png)
