Malta fil-qalba tal-migrazzjoni tal-ħarifa

Hemm żmien fis-sena meta s-smewwiet Maltin jibdew jinbidlu mingħajr ma ħafna nies jindunaw. Il-ġranet għadhom sħan, il-baħar għadu jattira eluf ta’ nies u s-sajf jidher li għadu ma jridx jispiċċa. Iżda ’l fuq minn rasna tkun qed isseħħ waħda mill-aktar migrazzjonijiet spettakolari fin-natura: il-vjaġġ annwali ta’ eluf ta’ għasafar li jitilqu mill-Ewropa u jħarsu lejn l-Afrika. 

Għal Malta, din mhijiex biss bidla staġjonali li tista’ tiġi osservata minn dawk li jħobbu l-għasafar. Hija parti minn fenomenu naturali ħafna akbar li jgħaqqad żewġ kontinenti u li għal mijiet ta’ speċi jista’ jkun kwistjoni ta’ sopravivenza. 

Il-gżejjer Maltin jinsabu eżatt fuq waħda mir-rotot naturali bejn l-Ewropa u l-Afrika. Għasfur li jkun qed jaqsam il-Mediterran jista’ jsib f’Malta post fejn jistrieħ, jiekol, jixrob u jerġa’ jieħu s-saħħa qabel ikompli l-vjaġġ. Għal xi għasafar din tista’ tkun waqfa ta’ ftit sigħat. Għal oħrajn tista’ tfisser lejl, diversi jiem jew saħansitra aktar. 

Dan jagħmel lil Malta waħda mill-punti interessanti għall-osservazzjoni tal-migrazzjoni fil-Mediterran, iżda fl-istess ħin jagħti lill-pajjiż responsabbiltà kbira. 

Rapporti riċenti ta’ BirdLife Malta juru li l-migrazzjoni tal-ħarifa bdiet tintensifika sa mill-aħħar ta’ Awwissu u kompliet tiżdied matul Settembru. Fir-riżervi naturali tagħha dehru numru kbir ta’ għasafar li kienu ġejjin mill-Ewropa lejn l-Afrika, b’mod partikolari għasafar tal-ilma u tal-kosta. 

Mewġ wara mewġa 

Il-migrazzjoni mhijiex fenomenu wieħed li jibda f’ġurnata partikolari u jispiċċa f’oħra. Hija sensiela ta’ mewġiet li jsegwu lil xulxin, b’għasafar differenti jagħmlu l-vjaġġ skont il-bżonnijiet tagħhom, il-kundizzjonijiet tat-temp u r-riħ. 

F’Malta, dan jista’ jidher b’mod ċar fir-riżervi naturali. 

Fis-Salina, pereżempju, l-aħħar rapporti jsemmu Curlew Sandpipers, Dunlins, Common Greenshanks, Common Redshanks, Spotted Redshanks, Black-winged Stilts, Wood Sandpipers, Grey Plovers, Little Stints u Green Sandpipers. Dehru wkoll speċi aktar rari, fosthom Ruddy Turnstone, Sanderling u Grey Sandpiper. 

Dawn l-ismijiet jistgħu jidhru familjari biss għal min josserva l-għasafar, iżda kull waħda minn dawn l-ispeċi tirrappreżenta parti minn sistema naturali li testendi ferm lil hinn mill-gżejjer Maltin. 

F’Sima, il-migrazzjoni lejn in-Nofsinhar kienet partikolarment evidenti lejn l-aħħar ta’ Awwissu. Kien hemm numru tajjeb ta’ Common Sandpipers u Little Ringed Plovers, flimkien ma’ Dunlins, Wood Sandpipers, Little Stints u Green Sandpipers. 

Imbagħad bdew jaslu wkoll il-herons. Fis-Simar dehret qatgħa ta’ madwar 65 Purple Heron, filwaqt li madwar 30 Night Herons instabu jistrieħu fir-riżerva. Little Egrets u Cattle Egrets kienu preżenti regolarment, flimkien ma’ Squacco Herons. 

Il-preżenza ta’ dawn l-għasafar tfakkarna li l-migrazzjoni mhijiex limitata għal għasafar żgħar li jtiru baxxi fuq il-kampanja. Il-vjaġġ jinkludi wkoll għasafar akbar u għasafar tal-priża li jużaw rotot differenti u li jiddependu fuq kundizzjonijiet atmosferiċi favorevoli biex jagħmlu l-qsim tal-baħar. 

F’Awwissu diġà kienu bdew jidhru l-ewwel Western Marsh-harriers, Montagu’s Harriers, European Honey-buzzards u Black Kites. Deher ukoll Eurasian Buzzard kmieni, fis-26 ta’ Awwissu. 

Malta bħala stazzjon ta’ servizz 

Wieħed mill-aktar aspetti importanti tal-pożizzjoni ta’ Malta huwa li l-gżejjer jistgħu jagħtu lill-għasafar xi ħaġa li ma tistax tiġi sottovalutata: mistrieħ. 

Għasfur li jkun għadu kemm qasam parti mill-Mediterran ikun nefaq enerġija konsiderevoli. Jista’ jkun ilu jtir għal sigħat fuq il-baħar, mingħajr post fejn jinżel u mingħajr opportunità biex ifittex ikel. 

Għalhekk artijiet mistagħdra, widien, għelieqi, siġar u żoni kostali jistgħu jagħmlu d-differenza bejn vjaġġ li jkompli u wieħed li jintemm. 

Huwa għalhekk li r-riżervi bħas-Salina, is-Simar u l-Għadira għandhom importanza li tmur ferm lil hinn mid-daqs tagħhom. Huma parti minn netwerk ta’ postijiet fejn l-għasafar jistgħu jieqfu waqt vjaġġ li jista’ jkun twil mijiet jew eluf ta’ kilometri. 

Fl-Għadira, pereżempju, dehru Garden Warblers, Subalpine Warblers, Reed Warblers u Willow Warblers, flimkien ma’ Yellow Wagtails. Dehru wkoll diversi speċi ta’ herons u xi papri migratorji, fosthom Common Teal u Northern Shoveler. 

Il-migrazzjoni għalhekk taħdem f’fażijiet. Xi għasafar jgħaddu biss għal ftit sigħat jew ġranet. Oħrajn jibqgħu aktar fit-tul jekk isibu biżżejjed ikel, ilma u kenn. 

Għal min ikun qed josserva n-natura, dan jagħmel kull żjara f’riżerva potenzjalment differenti. L-għasafar li jidhru llum jistgħu ma jkunux hemm għada. Speċi ġdida tista’ tidher wara lejl ta’ riħ qawwi jew maltempata. U xi kultant, għasfur rari jista’ jidher għal ftit żmien biss qabel jerġa’ jitlaq. 

Anke l-għasafar komuni għandhom storja 

Fost l-aktar avvistamenti karatteristiċi ta’ dawn il-ġimgħat hemm Swallows, House Martins u Common Swifts. 

Dawn jistgħu jidhru jgħaddu fuq l-irħula u l-kampanja, ħafna drabi f’qatgħat, waqt li jfittxu insetti fl-arja. Għal ħafna nies dawn jistgħu jidhru sempliċement bħala għasafar li jkunu parti mill-pajsaġġ tas-sajf u l-ħarifa. Iżda l-preżenza tagħhom f’Malta hija parti minn vjaġġ ħafna akbar. 

Yellow Wagtails ukoll bdew jidhru, filwaqt li Common Kingfishers bdew jaslu f’numru akbar. 

U mbagħad hemm il-Hoopoe, wieħed mill-għasafar l-aktar rikonoxxibbli li jgħaddu minn Malta. Il-kresta tiegħu, il-mudell karatteristiku fuq ġwienaħu u l-mod ta’ kif jiċċaqlaq jagħmluh wieħed mill-aktar avvistamenti distintivi tal-migrazzjoni. Fl-aħħar ta’ Awwissu kienu diġà ġew osservati numri tajbin tagħhom. 

Il-migrazzjoni kultant tista’ wkoll iġġib magħha sorpriżi. Fil-Buskett ġie rreġistrat Olivaceous Warbler estremament rari. Skont BirdLife Malta, dan kien biss it-tieni rekord tal-ispeċi f’Malta fil-ħarifa. 

Każijiet bħal dawn jagħtu dimensjoni oħra lill-osservazzjoni tal-għasafar. Malta mhijiex biss post fejn jgħaddu speċi magħrufa; minħabba l-pożizzjoni ġeografika tagħha, il-gżejjer jistgħu kultant jospitaw għasafar li jkunu tbiegħdu mir-rotot tas-soltu jew li jkunu waslu wara kundizzjonijiet meteoroloġiċi partikolari. 

Il-baħar huwa parti mill-istorja 

Mhux kollox jiġri fuq l-art. 

Il-Mediterran innifsu huwa parti integrali mill-vjaġġ. Għasafar tal-baħar jgħaddu minn fuq l-ilma u jiddependu fuq kundizzjonijiet li ħafna drabi ma jidhrux minn fuq l-art. 

BirdLife Malta qed tkompli wkoll timmonitorja għasafar tal-baħar, fosthom Scopoli’s Shearwaters u Yelkouan Shearwaters. Il-proġetti tagħha jinkludu riċerka permezz tal-immarkar u osservazzjoni tal-għasafar, li tippermetti lill-esperti jifhmu aħjar fejn imorru, kemm idumu f’ċerti żoni u kif jinbidlu l-popolazzjonijiet tagħhom. 

Din ir-riċerka hija importanti għaliex il-migrazzjoni hija proċess li jmur lil hinn mill-fruntieri ta’ pajjiż wieħed. Għasfur jista’ jitrabba fit-Tramuntana tal-Ewropa, jagħmel waqfa f’Malta u mbagħad ikompli lejn l-Afrika. Il-protezzjoni tiegħu għalhekk ma tistax tkun responsabbiltà ta’ pajjiż wieħed biss. 

Dak li jiġri f’Malta jista’ jkun parti minn storja li bdiet xhur qabel u li se tkompli għal eluf ta’ kilometri oħra. 

Meta l-migrazzjoni ssir mira 

L-ispettaklu tal-ħarifa jiġi flimkien ma’ problema li Malta ilha taffaċċja għal snin: il-qtil illegali ta’ għasafar migratorji protetti. 

Bejn l-14 u l-21 ta’ Settembru biss, BirdLife Malta qalet li rkuprat jew irċeviet rapporti dwar 21 għasfur maqtula jew feruti. Fosthom kien hemm Turtle-doves, Grey Herons, Marsh-harriers, Common Kestrels, Hoopoes u Purple Heron. 

Il-problema ma waqfitx hemm. 

Fid-29 ta’ Settembru, student tal-iskola St Edward’s sab Eurasian Hobby midrub fil-grawnds tal-iskola. Veterinarju tal-Gvern ikkonferma li l-għasfur kellu feriti minn tiri ta’ senter. 

Dawn l-inċidenti jagħmlu l-migrazzjoni Maltija storja b’żewġ naħat. Minn naħa hemm is-sbuħija u l-importanza ekoloġika tal-gżejjer bħala waqfa għall-għasafar. Min-naħa l-oħra hemm ir-realtà li xi għasafar li jaslu Malta wara vjaġġ twil jistgħu jiltaqgħu ma’ periklu ieħor. 

U dan il-periklu ma jaffettwax biss l-għasfur individwali. 

Ħafna mill-għasafar migratorji jkunu qed jagħmlu vjaġġ twil li jibda mijiet jew eluf ta’ kilometri ’l bogħod u jispiċċa fl-Afrika. Kull waqfa hija essenzjali. Kull għasfur li jinqatel huwa telf f’katina ta’ migrazzjoni li diġà qed tiffaċċja pressjonijiet oħra. 

Il-kriżi hija akbar minn Malta 

Il-migrazzjoni tagħti lil Malta mera interessanti ħafna tal-istat tan-natura madwar il-Mediterran u lil hinn minnu. 

Rapport globali ġdid ta’ BirdLife International ippubblikat f’Settembru 2026 sab li 45% tal-ispeċi ta’ għasafar migratorji qegħdin jonqsu, filwaqt li wieħed minn kull disa’ jinsab mhedded bl-estinzjoni. 

Ir-rapport jidentifika fost il-problemi ewlenin it-telf tal-ħabitats, it-tibdil fil-klima, l-intensifikazzjoni tal-agrikoltura u l-kaċċa u l-insib mhux sostenibbli. 

Għalhekk, meta nitkellmu dwar għasfur li jidher fil-Buskett, fis-Simar, fis-Salina jew fl-Għadira, ma nkunux qed nitkellmu biss dwar avvistament interessanti. 

Inkunu qed nitkellmu dwar speċi li tkun qed tgħix f’dinja li qed tinbidel. 

It-telf tal-ħabitats ifisser li l-għasafar jista’ jkollhom inqas postijiet fejn jieqfu. It-tibdil fil-klima jista’ jbiddel il-kundizzjonijiet li jiddependu fuqhom matul il-vjaġġ. L-agrikoltura intensiva tista’ tnaqqas il-provvista tal-ikel. U l-qtil illegali jista’ jneħħi għasafar li diġà għelbu kilometri twal u kundizzjonijiet diffiċli. 

Il-migrazzjoni għalhekk tista’ titqies ukoll bħala test tal-kapaċità tagħna li nħarsu lejn in-natura bħala sistema waħda. 

Il-valur tal-postijiet żgħar 

Hemm lezzjoni oħra li Malta tista’ titgħallem mill-migrazzjoni: id-daqs mhux dejjem jiddetermina l-importanza. 

Riżerva żgħira tista’ tidher insinifikanti fuq mappa, iżda għal għasfur li jkun ilu jtir fuq il-Mediterran tista’ tkun l-uniku post disponibbli fejn jinżel. 

Għalhekk il-protezzjoni ta’ artijiet mistagħdra, widien, siġar, żoni kostali u spazji miftuħa mhijiex biss kwistjoni ta’ estetika jew ta’ konservazzjoni lokali. Dawn il-postijiet jistgħu jkunu links f’katina li tgħaqqad kontinenti. 

F’dan is-sens, ir-riżervi Maltin għandhom valur li ma jistax jitkejjel biss bil-metru kwadru. 

Kull siġra tista’ tipprovdi kenn. Kull żona ta’ ilma tista’ tipprovdi opportunità biex għasfur jixrob u jistrieħ. Kull żona fejn ikun hemm insetti u ikel tista’ tgħin għasfur jerġa’ jibni l-enerġija li tilef. 

Malta privileġġjata, iżda responsabbli 

Malta għalhekk tinsab f’pożizzjoni privileġġjata, iżda wkoll waħda ta’ responsabbiltà. 

Kull ħarifa, il-gżejjer tagħna jsiru waħda mill-waqfiet fi vjaġġ bejn żewġ kontinenti. Il-fatt li għasafar bħal herons, warblers, raptors, waders u għasafar tal-baħar għadhom jagħżlu l-gżejjer Maltin jgħid ħafna dwar il-valur naturali li għad fadal. 

Imma jgħidilna wkoll kemm dak il-valur huwa fraġli. 

Il-migrazzjoni hija waħda mill-ftit fenomeni naturali li tista’ litteralment tidher fuq rasna. Ma teħtieġx laboratorju jew teknoloġija avvanzata biex nifhmuha. Xi drabi jkun biżżejjed li wieħed iħares lejn is-sema. 

Qatgħa ta’ Swallows. Hoopoe fuq siġra. Heron f’art mistagħdra. Bird of prey għaddej fuq il-kampanja. Għasfur żgħir jieqaf għal ftit mumenti biex jistrieħ qabel jerġa’ jitlaq. 

Kull wieħed minnhom huwa parti minn vjaġġ li ħafna drabi jkun inviżibbli għalina. 

U dan jagħmilha aktar importanti li l-waqfa Maltija tkun waqfa sigura. 

Għal ftit ġimgħat oħra, se jkun hawn għasafar li se jidhru biss għal ftit minuti. Oħrajn se jieqfu għal lejl, ġurnata jew ġimgħa. Imbagħad, meta r-riħ ikun favorevoli, jerġgħu jitilqu lejn in-Nofsinhar. 

Huma ma jafux fejn jgħaddu l-fruntieri, ma jafux x’inhi politika lokali u ma jafux x’inhi l-kontroversja dwar il-konservazzjoni. Jafu biss li jridu jaslu. 

Il-vjaġġ tagħhom jiddependi fuq l-abbiltà tagħhom li jsibu l-ikel, l-ilma u l-kenn tul it-triq. 

U Malta għandha rwol f’dan il-vjaġġ. 

Għalhekk, il-migrazzjoni tal-ħarifa għandha tkun aktar minn spettaklu li naraw u ninsew. Hija tfakkira li l-gżejjer tagħna jinsabu f’nofs sistema naturali enormi, u li dak li nagħmlu hawn jista’ jkollu konsegwenzi għal għasafar li qatt ma se jqattgħu aktar minn ftit sigħat fuq artna. 

Il-fatt li għadhom jiġu huwa privileġġ. 

Li jkunu jistgħu jitilqu mill-ġdid huwa responsabbiltà. 

U meta s-smewwiet jerġgħu jimtlew bil-qatgħat li jħarsu lejn in-Nofsinhar, l-istorja tagħhom tkun qed tkompli. 

U l-vjaġġ ikompli.