Il-mudell ta’ tkabbir ekonomiku ta’ Malta qed joqrob lejn il-limiti tiegħu, hekk kif il-Fond Monetarju Internazzjonali (IMF) wissa li l-istrateġija attwali bbażata fuq tkabbir fil-volum qed toħloq pressjonijiet dejjem akbar fuq l-infrastruttura, is-suq tax-xogħol u s-servizzi pubbliċi.
Fir-rapport tiegħu dwar Malta, l-IMF irrikonoxxa t-tkabbir ekonomiku impressjonanti ta’ Malta, iżda nnota li l-mudell ekonomiku attwali bbażat fuq il-kwantità ta’ ħaddiema “qiegħed jilħaq il-limiti tiegħu minħabba restrizzjonijiet tal-infrastruttura, iż-żieda fid-densità tal-popolazzjoni, u swieq tax-xogħol stretti.” Għaldaqstant, ir-rapport enfasizza l-ħtieġa għal “bidla strateġika lejn espansjoni mmexxija mill-produttività.”
Ir-rapport kompla jenfasizza li Malta ma tistax tibqa’ tiddependi fuq influss kontinwu ta’ ħaddiema barranin sabiex issostni t-tkabbir tal-ekonomija, filwaqt li nnota li l-pajjiż issa għandu densità ta’ popolazzjoni li hija 15-il darba akbar mill-medja tal-Unjoni Ewropea.
F’kummenti lil din il-gazzetta, l-ekonomista JP Fabri qal li r-rapport tal-IMF juri ċar li, minkejja li s-sistema finanzjarja u l-prestazzjoni ekonomika ta’ Malta jibqgħu b’saħħithom, il-pajjiż qed jaffaċċja limitazzjonijiet strutturali li ma jistgħux jiġu injorati aktar. Skontu, il-mudell li wassal għat-tkabbir qawwi tal-aħħar snin issa qed joħloq tensjonijiet reali fuq l-ekonomija u s-soċjetà.
Fabri nnota li d-densità għolja tal-popolazzjoni, is-suq tax-xogħol dejjem aktar strett u l-pressjoni fuq l-infrastruttura jfissru li l-mudell tradizzjonali ta’ tkabbir ibbażat fuq iż-żieda fil-volum qed jilħaq il-limiti tiegħu. Huwa spjega li s-suċċess ekonomiku nnifsu qed ipoġġi pressjoni fuq oqsma ewlenin bħall-akkomodazzjoni, it-trasport, is-servizzi pubbliċi u l-kapaċità ambjentali.
Skont Fabri, ir-rapport tal-IMF jaġixxi bħala sinjal ċar li Malta tinsab f’mument ta’ għażla strateġika. Huwa sostna li l-pajjiż għandu jiddeċiedi jekk hux se jkompli jimbotta mudell li qed jersaq lejn il-limiti tiegħu jew inkella jaħtaf l-opportunità biex jiffoka fuq tkabbir aktar sostenibbli u mmexxi mill-produttività. Fabri wissa li tkabbir li ma jkunx appoġġjat minn investiment fil-kwalità, fl-ippjanar u fil-kapaċità istituzzjonali jista’ jsir sors ta’ vulnerabbiltà.
Min-naħa tiegħu, Mark Camilleri Gambin minn Momentum, qabel mal-valutazzjoni tal-IMF u sostna li l-mudell attwali ta’ tkabbir qed joħloq pressjoni eċċessiva fuq l-infrastruttura tal-pajjiż. F’kummenti lil din il-gazzetta, huwa qal li l-affidament kontinwu fuq żieda fil-forza tax-xogħol qed jikkontribwixxi għal konġestjoni akbar fit-toroq, pressjoni fuq is-servizzi u sfidi infrastrutturali dejjem akbar.
Camilleri Gambin sostna li Malta teħtieġ taġġorna u tiddiversifika l-mudell ekonomiku tagħha, filwaqt li enfasizza li l-pajjiż ma jistax jibqa’ jistrieħ biss fuq setturi tradizzjonali bħat-turiżmu u l-gaming. Skontu, hemm bżonn ta’ bidla lejn industriji ta’ valur għoli u bbażati fuq teknoloġija avvanzata. F’dan il-kuntest, huwa ppropona li l-investiment fir-riċerka u l-iżvilupp (R&D) jiżdied b’mod sinifikanti, inkluż bid-doppju tal-livelli attwali, sabiex jinħoloq tkabbir aktar sostenibbli u kompetittiv.
Huwa enfasizza wkoll li kwalunkwe riforma ekonomika trid tkun soċjalment responsabbli. Camilleri Gambin qal li jekk is-sussidji ġenerali tal-enerġija jitneħħew gradwalment, hemm bżonn ta’ miżuri konkreti biex jiġu protetti l-aktar vulnerabbli fis-soċjetà. F’dan ir-rigward, huwa appella għall-introduzzjoni ta’ paga minima ta’ għejxien deċenti ta’ €360 fil-ġimgħa, sabiex jiġi żgurat livell bażiku ta’ għejxien għall-ħaddiema.
Skont Camilleri Gambin, il-fondi li jinħelsu minn riformi bħal dawn għandhom jiġu indirizzati mill-ġdid lejn investiment fil-kapital uman u inizjattivi ambjentali, bil-għan li jinħoloq futur ekonomiku aktar ekwu u sostenibbli.
Min-naħa tiegħu, s-shadow minister tal-finanzi tal-Partit Nazzjonalista Adrian Delia qal li r-rapport tal-IMF jikkonferma dak li hu ilu jwissi dwaru sa mill-2017 dwar il-limiti tal-mudell ekonomiku ta’ Malta. Huwa sostna li l-istess argumenti li llum qed jagħmel l-IMF kienu fil-passat miċħuda jew imwarrba, kultant anke b’akkużi li kienu qed jinkoraġġixxu sentiment kontra l-ħaddiema barranin jew li kienu nieqsa minn bażi teknika soda.
Delia qal li l-mudell ekonomiku tal-gvern Laburista issa skada, hekk kif — skontu — qatt ma kellu pedamenti sodi, minkejja l-assigurazzjonijiet li ngħataw minn mexxejja preċedenti u attwali tal-gvern. Huwa esprima wkoll nuqqas ta’ fiduċja fil-pariri tal-Gvernatur il-ġdid tal-Bank Ċentrali, filwaqt li kkritika r-referenzi kontinwi għal studji u rapporti li jmorru lura għal diversi snin ilu.
Skont Delia, is-sitwazzjoni attwali turi b’mod ċar li l-gvern ma joffrix viżjoni ekonomika li tispira lill-ġenerazzjonijiet iż-żgħażagħ u li m’għandux pjan fit-tul għall-ekonomija ħlief li jkompli jżid id-dejn pubbliku. Huwa qal li Malta teħtieġ investiment ġdid immirat lejn iż-żieda fil-produttività u l-iżvilupp sostenibbli.
Delia sostna li l-pajjiż għandu bżonn mudell ekonomiku sostenibbli li jqiegħed lil Malta u lill-poplu Malti l-ewwel, u mhux sistema li — skontu — tiffavorixxi ftit nies għad-detriment tal-ħaddiema, tal-ambjent, tal-kwalità tal-ħajja u tal-prodott turistiku. Huwa wissa li ż-żieda mhux ikkontrollata fid-dejn se tkun piż fuq il-ġenerazzjonijiet futuri.
Huwa temm jgħid li l-gvern attwali “webbes rasu, ma semax u issa jinsab fuq in-naħa l-ħażina tal-argument”, filwaqt li sostna li l-istess gvern ma jistax ikun dak li joffri s-soluzzjoni għall-problemi li — skontu — ħoloq hu stess. Delia qal li qabel ma tiġi diskussa kwalunkwe proposta alternattiva, hemm bżonn rikonoxximent ċar li l-gvern falla ekonomikament u finanzjarjament.
L-IMF jinnota li t-tkabbir ekonomiku ta’ Malta kien b’saħħtu, iżda l-mudell ibbażat fuq żieda fil-ħaddiema qed jilħaq il-limiti tiegħu minħabba restrizzjonijiet fl-infrastruttura, densità għolja tal-popolazzjoni u suq tax-xogħol strett. L-istituzzjoni tappella għal bidla lejn tkabbir immexxi mill-produttività, b’aktar enfasi fuq l-innovazzjoni, attivitajiet ta’ valur ogħla u investiment fil-kapital uman.
L-IMF jinnota li d-densità tal-popolazzjoni f’Malta hija madwar 15-il darba ogħla mill-medja tal-UE, u qed iżżid il-pressjoni fuq l-akkomodazzjoni, it-trasport u s-servizzi pubbliċi. Fuq il-front fiskali, id-defiċit pubbliku mistenni jonqos minn 4.4% tal-PGD fl-2023 għal 2.6% fl-2026, filwaqt li d-dejn pubbliku jibqa’ madwar 47% tal-PGD. L-IMF tirrakkomanda t-tneħħija gradwali tas-sussidji tal-enerġija.
Is-settur finanzjarju jibqa’ reżiljenti, iżda l-banek għandhom espożizzjoni għolja għas-settur tal-proprjetà, b’self relatat mal-kostruzzjoni u l-proprjetà jammonta għal 72% tas-self privat. L-IMF tindika nuqqas ta’ ħaddiema fis-settur tas-servizzi u tirrakkomanda politika ta’ migrazzjoni bbażata fuq il-ħiliet u aktar investiment fit-taħriġ. Il-prospetti ekonomiċi jibqgħu pożittivi, iżda suġġetti għal riskji esterni, inklużi tensjonijiet ġeopolitiċi u żidiet fil-prezzijiet tal-enerġija.
