Miljuni ta’ Amerikani qed imorru jivvutaw illum, it-Tlieta 3 ta’ Novembru, f’elezzjonijiet li se jiddeterminaw min jikkontrolla l-Kungress Amerikan u kemm il-President Donald Trump se jkun jista’ jmexxi ’l quddiem l-aġenda politika tiegħu matul il-kumplament tal-mandat.
Għalkemm Trump innifsu mhuwiex kandidat, ir-riżultat tal-elezzjonijiet ta’ nofs il-mandat, magħrufa bħala midterms, se jkun test importanti tal-appoġġ pubbliku għall-amministrazzjoni tiegħu sentejn wara li reġa’ ġie elett President.
Ir-Repubblikani bħalissa jikkontrollaw iż-żewġ kmamar tal-Kungress, iżda l-maġġoranza tagħhom fil-Kamra tar-Rappreżentanti hija waħda dejqa.
Għalhekk, bidla relattivament żgħira fin-numru ta’ siġġijiet tista’ tkun biżżejjed biex id-Demokratiċi jieħdu l-kontroll ta’ waħda mill-kmamar.
X’se jivvutaw għalih l-Amerikani?
Il-Kungress Amerikan huwa magħmul minn żewġ kmamar: il-Kamra tar-Rappreżentanti u s-Senat.
Fl-elezzjonijiet tal-lum qed jiġu kkontestati l-435 siġġu kollha tal-Kamra tar-Rappreżentanti, flimkien ma’ 35 mill-100 siġġu fis-Senat.
Il-membri tal-Kamra tar-Rappreżentanti jiġu eletti għal sentejn, filwaqt li s-senaturi jservu mandati ta’ sitt snin. Dan ifisser li madwar terz tas-Senat jiġi elett mill-ġdid kull sentejn.
Ir-Repubblikani għandhom 218-il siġġu fil-Kamra tar-Rappreżentanti, filwaqt li d-Demokratiċi għandhom 214. Hemm ukoll membru indipendenti li ġeneralment jappoġġja lir-Repubblikani u żewġ siġġijiet vakanti.
Fis-Senat, ir-Repubblikani għandhom 53 siġġu, filwaqt li d-Demokratiċi għandhom 45, flimkien ma’ żewġ senaturi indipendenti li jikkollaboraw magħhom.
Biex jiksbu l-kontroll tas-Senat, id-Demokratiċi jridu jilħqu 51 siġġu, għaliex f’każ ta’ votazzjoni maqsuma 50-50, il-Viċi President Amerikan JD Vance jista’ jagħti l-vot deċiżiv favur ir-Repubblikani.
Għaliex isiru elezzjonijiet f’nofs il-mandat presidenzjali?
Is-sistema politika Amerikana hija mfassla biex il-poter ma jkunx ikkonċentrat f’idejn il-President biss.
Filwaqt li l-President jiġi elett għal erba’ snin, il-Kamra tar-Rappreżentanti tiġi eletta kull sentejn. Din is-sistema ilha parti mill-istruttura kostituzzjonali Amerikana sa mill-bidu tagħha.
Għalhekk, f’nofs kull mandat presidenzjali, il-votanti jkollhom l-opportunità jibdlu l-bilanċ tal-poter fil-Kungress mingħajr ma jibdlu lill-President.
Il-Kungress għandu rwol ċentrali fit-tfassil u l-approvazzjoni tal-liġijiet, fil-finanzjament tal-Gvern federali u fis-sorveljanza tal-amministrazzjoni.
Għalkemm il-midterms mhumiex formalment referendum dwar il-President, ħafna drabi jiġu interpretati bħala indikazzjoni tal-ġudizzju tal-elettorat dwar il-ħidma tiegħu.
L-istorja turi li l-partit tal-President spiss jitlef is-siġġijiet
L-elezzjonijiet ta’ nofs il-mandat għandhom storja twila ta’ telf politiku għall-partit li jkun fil-White House.
Skont id-data storika miġbura mill-American Presidency Project tal-Università ta’ California, Santa Barbara, f’ħafna mill-elezzjonijiet ta’ nofs il-mandat il-partit tal-President tilef siġġijiet fil-Kamra tar-Rappreżentanti.
Fl-1994, pereżempju, id-Demokratiċi tal-President Bill Clinton tilfu 52 siġġu, u r-Repubblikani kisbu l-kontroll tal-Kamra għall-ewwel darba f’erba’ deċennji.
Fl-2010, sentejn wara l-ewwel rebħa presidenzjali ta’ Barack Obama, id-Demokratiċi tilfu 63 siġġu fil-Kamra tar-Rappreżentanti, f’elezzjoni li saħħet b’mod sostanzjali lir-Repubblikani.
Trump innifsu diġà esperjenza dan il-fenomenu fl-2018, meta r-Repubblikani tilfu 41 siġġu fil-Kamra tar-Rappreżentanti, għalkemm żiedu żewġ siġġijiet fis-Senat.
Fl-2022, taħt il-President Joe Biden, id-Demokratiċi tilfu disa’ siġġijiet fil-Kamra, iżda kisbu siġġu addizzjonali fis-Senat.
Madankollu, mhux dejjem il-partit tal-President joħroġ tellief.
Fl-1998, id-Demokratiċi ta’ Clinton kisbu erba’ siġġijiet addizzjonali fil-Kamra tar-Rappreżentanti, minkejja l-kontroversji politiċi li kienu qed jolqtu lill-President.
Erba’ snin wara, fl-2002, ir-Repubblikani tal-President George W. Bush kisbu tmien siġġijiet oħra fil-Kamra u tnejn fis-Senat, f’elezzjonijiet li saru ftit aktar minn sena wara l-attakki terroristiċi tal-11 ta’ Settembru 2001.
Dawn l-eżempji juru li, għalkemm hemm xejra storika kontra l-partit fil-poter, ir-riżultat jiddependi wkoll fuq iċ-ċirkostanzi politiċi u ekonomiċi tal-mument.
L-għoli tal-ħajja, l-immigrazzjoni u l-intelliġenza artifiċjali fost it-temi ewlenin
Il-kampanja elettorali ta’ din is-sena kienet iddominata minn tħassib dwar l-għoli tal-ħajja, l-inflazzjoni, il-prezzijiet tad-djar, is-servizzi tas-saħħa u l-impjiegi.
Ħafna familji Amerikani għadhom iħossu l-pressjoni tal-ispejjeż tal-ikel, tal-fjuwil u tal-akkomodazzjoni.
Id-Demokratiċi qed jargumentaw li t-tariffi kummerċjali introdotti minn Trump komplew iżidu l-pressjoni fuq il-prezzijiet.
Min-naħa tagħhom, ir-Repubblikani qed jenfasizzaw il-politika tal-immigrazzjoni tal-President, partikolarment il-kontrolli aktar stretti fuq il-fruntieri u l-miżuri kontra l-immigrazzjoni irregolari.
Suġġett ieħor li kiseb aktar prominenza huwa l-intelliġenza artifiċjali, b’dibattitu dejjem jikber dwar jekk u kif għandhom jiġu regolati t-teknoloġiji l-ġodda.
Il-President Trump oppona l-introduzzjoni ta’ ċerti restrizzjonijiet leġiżlattivi fuq l-intelliġenza artifiċjali, filwaqt li politiċi miż-żewġ partiti esprimew tħassib dwar ir-riskji tagħha.
X'jiġri jekk id-Demokratiċi jieħdu l-kontroll?
Jekk id-Demokratiċi jirbħu l-maġġoranza f’waħda miż-żewġ kmamar, Trump jista’ jiltaqa’ ma’ aktar ostakli biex jgħaddi l-liġijiet li jrid.
Il-kontroll tal-Kamra tar-Rappreżentanti jagħti wkoll poter importanti biex jitnedew investigazzjonijiet parlamentari u jiġu eżaminati d-deċiżjonijiet tal-amministrazzjoni.
Jekk id-Demokratiċi jikkontrollaw is-Senat, ikollhom ukoll influwenza fuq il-konferma ta’ ċerti ħatriet presidenzjali, fosthom dawk ta’ mħallfin federali u uffiċjali għolja.
Madankollu, il-kontroll ta’ kamra waħda ma jfissirx li d-Demokratiċi jkunu jistgħu jgħaddu l-liġijiet tagħhom mingħajr l-appoġġ tal-kamra l-oħra u tal-President.
Trump jista’ wkoll ikompli juża ċerti poteri eżekuttivi, għalkemm dawn jibqgħu suġġetti għal limiti legali u ġudizzjarji.
Jekk ir-Repubblikani jżommu ż-żewġ kmamar, l-amministrazzjoni tiegħu tibqa’ f’pożizzjoni aktar favorevoli biex tipprova tmexxi ’l quddiem il-programm leġiżlattiv tagħha.
Għaliex ir-riżultat jista’ jieħu diversi jiem?
Għalkemm l-Amerikani qed jivvutaw illum, il-kontroll finali tal-Kungress mhux bilfors ikun magħruf minnufih.
L-Istati Uniti għandhom sistemi differenti ta’ votazzjoni u għadd tal-voti skont l-istat.
F’ċerti stati, il-voti bil-posta jistgħu jieħdu aktar żmien biex jiġu pproċessati, filwaqt li sistemi elettorali bħall-vot preferenzjali jistgħu jeħtieġu aktar minn rawnd wieħed ta’ għadd.
Fl-2022, pereżempju, għaddew diversi jiem qabel ma ġie determinat il-kontroll tas-Senat u tal-Kamra tar-Rappreżentanti.
L-ewwel passi lejn l-elezzjoni presidenzjali tal-2028
Ir-riżultat tal-midterms se jkollu wkoll implikazzjonijiet għall-futur politiku taż-żewġ partiti.
Trump, li qed iservi t-tieni mandat tiegħu, ma jistax jerġa’ joħroġ għall-elezzjoni presidenzjali taħt it-22 Emenda tal-Kostituzzjoni Amerikana, li tipprojbixxi li persuna tiġi eletta President aktar minn darbtejn.
Għaldaqstant, l-attenzjoni se tibda ddur ukoll lejn il-figuri politiċi li jistgħu jikkompetu għan-nomina presidenzjali Repubblikana fl-2028, kif ukoll lejn il-kandidati potenzjali tad-Demokratiċi.
Għalissa, iżda, il-kwistjoni immedjata hija min se jikkontrolla l-Kungress għas-sentejn li ġejjin, u kif dak ir-riżultat se jaffettwa l-bilanċ tal-poter f’Washington.
.png)
