Il-Ministru tal-Finanzi Clyde Caruana qal li jippreferi jirriżenja milli jara lill-Gvern ineħħi s-sussidji fuq l-elettriku u l-fjuwil u jgħaddi l-piż tagħhom fuq il-konsumaturi.
Waqt intervista fuq il-programm Xtra ta’ TVM, immexxi minn Saviour Balzan, Caruana insista li s-sussidji se jibqgħu fis-seħħ “jiġri x’jiġri”, minkejja li wissa li aktar deterjorament fis-sitwazzjoni internazzjonali jista’ eventwalment iwassal għal tnaqqis fid-domanda jew saħansitra riċessjoni.
L-intervista saret madwar tliet ġimgħat qabel il-Budget li jmiss, li se jkun is-sitt wieħed ta’ Caruana bħala Ministru tal-Finanzi.
Huwa qal li l-Gvern irid iżomm bilanċ bejn ir-responsabbiltà fiskali u l-implimentazzjoni tal-wegħdiet tiegħu, u tenna li l-miżuri kollha fil-manifest elettorali tal-Partit Laburista se jitwettqu matul il-leġiżlatura ta’ ħames snin.
“Anke Alla kellu bżonn sitt ijiem biex joħloq id-dinja,” qal Caruana.
‘Is-sussidji jibqgħu, jiġri x’jiġri’
Caruana qal li kien ilu jitkellem dwar il-ħtieġa li Malta jkollha “war chest” finanzjarju sa minn qabel l-aħħar elezzjoni, fost il-biża’ li l-prezzijiet tal-enerġija setgħu jiżdiedu.
Madankollu, huwa qal li l-kunflitt fil-Lvant Nofsani dam ferm aktar milli kien mistenni u żied li s-sitwazzjoni kienet agħar minn dak li ħafna kienu bassru.
Skont Caruana, jekk l-instabbiltà tkompli tikber, l-ekonomija globali eventwalment ikollha tadatta, jew permezz ta’ domanda aktar baxxa jew permezz ta’ riċessjoni.
Minkejja dan, huwa qal li ma jaċċettax li l-Gvern iwaqqaf l-għajnuna fuq il-prezzijiet tal-enerġija.
Huwa qabbel is-sitwazzjoni ma’ dik tal-2022, meta l-gwerra bejn ir-Russja u l-Ukrajna kienet ikkawżat xokk qawwi fis-swieq tal-enerġija.
Caruana qal li dakinhar Malta baqgħet għaddejja ekonomikament filwaqt li pajjiżi oħra sfaw taħt aktar pressjoni, u qal li l-Gvern se jipprova jagħmel l-istess quddiem l-isfidi attwali.
Il-Ministru ammetta li s-sussidji jistgħu jwasslu għal ċertu ħela ta’ fondi pubbliċi.
Huwa qal li dan joħloqlu tħassib kemm bħala politiku li jemmen fil-ġustizzja soċjali kif ukoll bħala ekonomista, iżda żied li l-ispiża biex jinħolqu dubji fuq jekk il-prezzijiet humiex se jogħlew tista’ tkun ferm akbar.
Caruana argumenta li jekk il-konsumaturi jibdew jibżgħu li l-prezzijiet tal-enerġija se jiżdiedu, jistgħu jnaqqsu l-infiq tagħhom u jtellfu l-fiduċja fl-ekonomija.
“Jista’ jkun li qed naħlu €10 jew €20 miljun, imma jekk is-sentiment ekonomiku jinżel, nibża’ ħafna aktar minn dak li nistgħu nitilfu,” qal.
Huwa saħaq ukoll fuq il-ħtieġa li l-Gvern jispjega aħjar lill-pubbliku x’qed jiġri fuq livell internazzjonali.
“Ma nemminx li n-nies huma boloh, u proprju għax mhumiex boloh jifhmu meta nispjegawlhom,” qal.
Caruana sostna li l-Maltin huma konxji ħafna ta’ dak li qed jiġri barra l-pajjiż, kemm permezz tal-aħbarijiet internazzjonali kif ukoll mill-esperjenzi tagħhom stess meta jivvjaġġaw jew permezz ta’ qraba li jgħixu barra.
Huwa semma wkoll il-protesti fi Franza bħala eżempju tal-pressjonijiet finanzjarji li qed iħossu ċ-ċittadini f’pajjiżi oħra, u argumenta li s-sussidji f’Malta qed jipproteġu lill-konsumaturi minn parti minn dawn il-piżijiet.
Jirrikonoxxi nuqqas ta’ investiment fl-infrastruttura
Caruana ammetta wkoll li l-Gvern ma investiex biżżejjed fl-infrastruttura f’ċerti snin u qal li issa jrid jagħmel tajjeb għal dak li ma sarx.
Huwa qal li fil-Budget se jkun hemm “ammont sostanzjali ta’ flus” iddedikat biex jiġu indirizzati l-ħtiġijiet infrastrutturali tal-pajjiż.
Fl-istess ħin, qal li l-Ministeru tal-Finanzi se jkompli jagħfas biex l-infiq tal-ministeri u l-entitajiet pubbliċi jkun aktar effiċjenti.
Caruana spjega li matul Settembru l-Ministeru tal-Finanzi jiltaqa’ mal-ministeri individwali biex jeżamina x’għamlu bil-fondi li ngħataw u jekk hemmx proġetti li ilhom imwiegħda iżda baqgħu ma twettqux.
Huwa qal li f’każijiet bħal dawn jista’ jiddeċiedi li ma jkomplix jalloka l-istess fondi.
Madankollu, insista li t-tnaqqis fl-infiq mhux essenzjali għandu jimxi id f’id ma’ biżżejjed riżorsi biex il-ministeri jkunu jistgħu jaħdmu b’mod effettiv.
Jgħid li l-kostruzzjoni tidher aktar għax ‘tagħmel ħafna storbju’
Mistoqsi dwar kemm Malta tiddependi fuq il-kostruzzjoni, Caruana ċaħad li l-ekonomija hija marbuta b’mod eċċessiv mas-settur.
Huwa argumenta li l-kostruzzjoni tidher aktar minn setturi oħra fil-ħajja ta’ kuljum għax, fi kliemu, “tagħmel ħafna storbju” dwar dak li tagħmel.
Meta ġie mistoqsi għall-opinjoni personali tiegħu dwar is-settur, Caruana qal li qatt ma beża’ jesprimi l-fehmiet tiegħu, iżda fakkar li d-deċiżjonijiet finali huma tal-Gvern kollu u mhux tiegħu waħdu.
Ittri għal min hu suspettat b’evażjoni tat-taxxa
Dwar l-evażjoni tat-taxxa, Caruana reġa’ wissa li persuni suspettati li mhux qed jiddikjaraw id-dħul tagħhom kif suppost jistgħu jistennew ittra mill-awtoritajiet fil-jiem li ġejjin.
Huwa sostna li bħala Ministru tal-Finanzi ħa pożizzjoni partikolarment iebsa kontra l-evażjoni u ammetta li dan ma tantx għamillu ħbieb.
‘Imsiemer tal-ħadid’ dwar KM Malta Airlines
Caruana tkellem ukoll dwar KM Malta Airlines u għamel referenza għall-kumment ta’ Joseph Muscat wara l-ħelsien ta’ Yorgen Fenech, meta l-eks Prim Ministru kien qal li kellu “żrar fiż-żarbun”.
Caruana qal li fil-każ tiegħu dwar il-linja nazzjonali tal-ajru għandu “msiemer tal-ħadid” taħt saqajh, u ta x’jifhem li hemm ħafna aktar x’jgħid iżda li għalissa qed jagħżel li jistenna.
“Dan huwa żmien delikat u għalissa se nżomm lura milli nikkummenta,” qal.
Huwa qal li meta jasal il-mument ikun lest jitkellem fid-dettall u anke jistedin lill-Oppożizzjoni għal dibattitu twil dwar dak li seħħ fil-linja tal-ajru.
Minkejja dan, Caruana esprima fiduċja fil-futur tal-kumpanija.
Meta ġie mistoqsi x’bet kellha ssir fuq KM Malta Airlines, huwa wieġeb li “l-imħatra li għandek tagħmel hija li l-kumpanija għandha futur”.
‘Fil-Belt ma tistax timxi’
Il-Ministru tkellem ukoll dwar it-turiżmu u rrikonoxxa l-problema tal-iffullar fil-Belt Valletta u f’destinazzjonijiet oħra matul ix-xhur tas-sajf.
Huwa qal li s-soluzzjoni għandha tkun li t-turiżmu jitqassam aħjar matul is-sena kollha, minflok jibqa’ kkonċentrat fl-istess xhur.
Caruana staqsa għaliex turist li qed ifittex esperjenza ta’ kwalità għandu jagħżel li jiġi Malta fil-quċċata tas-sajf meta, fi kliemu, f’ċerti postijiet lanqas ikun hemm spazju biżżejjed biex wieħed iqiegħed xugaman fuq il-bajja.
