Il-Prim Ministru Robert Abela appella biex tieqaf minnufih l-espansjoni tal-insedjamenti fix-Xatt tal-Punent, filwaqt li qal li ma jistax ikun hemm paċi dejjiema mingħajr ma terġa’ tinbena l-fiduċja bejn l-Iżraeljani u l-Palestinjani.
Waqt diskors quddiem il-81 sessjoni tal-Assemblea Ġenerali tan-Nazzjonijiet Magħquda fi New York, Abela tenna l-impenn ta’ Malta favur soluzzjoni negozjata ta’ żewġ stati.
Huwa qal ukoll li Malta tappoġġja l-Gaza Peace Plan bħala triq biex jintemm il-kunflitt u jinfetaħ spazju għal progress politiku.
“Il-vuċi ta’ Malta tibqa’, bla ebda tibdil, favur is-sejħiet globali għal aċċess umanitarju sigur, kontinwu u mingħajr xkiel madwar Gaza, skont il-liġi internazzjonali,” qal Abela.
Huwa saħaq li ma jistax ikun hemm progress jekk ikun hemm il-possibbiltà ta’ spostament sfurzat ta’ parti mill-popolazzjoni Palestinjana.
Dwar ix-Xatt tal-Punent, Abela qal li s-sitwazzjoni hemmhekk qed tpoġġi f’riskju l-isforzi għal soluzzjoni fit-tul.
“L-espansjoni tal-insedjamenti, li tmur direttament kontra r-riżoluzzjonijiet ta’ din l-Assemblea Ġenerali u hija mfassla biex iddgħajjef l-integrità territorjali Palestinjana, trid tieqaf u tieqaf issa,” qal.
Huwa appella wkoll biex jintemmu l-attakki vjolenti minn settlers fuq komunitajiet Palestinjani, li qal qed jiżdiedu “b’rata allarmanti”.
Abela qal li hemm bżonn ukoll ta’ Awtorità Palestinjana kredibbli u riformata, li turi trasparenza, kontabbiltà, effettività istituzzjonali u leġittimità demokratika biex tkun sieħba effettiva għall-paċi.
Huwa qal li Malta hija lesta tgħin fil-bini tal-kapaċità ta’ Awtorità Palestinjana mġedda u tas-soċjetà ċivili li tappoġġjaha.
Il-Prim Ministru bena d-diskors tiegħu fuq it-tema ta’ din is-sena, “Restoring Trust, Managing Transformation”, u qal li t-telf tal-fiduċja qed idgħajjef il-kooperazzjoni internazzjonali u jagħmilha aktar diffiċli biex jissolvew il-kunflitti.
“Bla fiduċja, m’hemmx paċi,” qal.
Abela qal li l-poplu Iżraeljan għandu bżonn il-garanzija li Hamas jiġi diżarmat u eskluż mill-governanza u l-istrutturi tas-sigurtà futuri ta’ Gaza, filwaqt li l-Palestinjani għandhom bżonn jaraw triq kredibbli lejn paċi ġusta.
Huwa ammetta li soluzzjoni ta’ żewġ stati tidher ’il bogħod ħafna bħalissa, iżda qal li dan mhuwiex il-mument li wieħed jabbanduna dak li, fil-fehma tiegħu, jibqa’ l-uniku għan li jista’ jippermetti liż-żewġ popli jgħixu ħdejn xulxin fil-paċi, il-prosperità u l-istabbiltà.
L-Ukrajna
Abela tkellem ukoll dwar il-gwerra tar-Russja fl-Ukrajna u qal li Malta tibqa’ impenjata favur paċi ġusta u dejjiema li tiggarantixxi s-sovranità tal-Ukrajna fil-fruntieri rikonoxxuti internazzjonalment.
Huwa wissa kontra l-possibbiltà li l-kunflitt jinbidel fi gwerra bla tmiem u qal li kull proċess diplomatiku jrid ikollu l-fiduċja tal-poplu Ukren.
Skontu, dan jeħtieġ waqfien mill-ġlied sħiħ u mingħajr kundizzjonijiet, kif ukoll il-parteċipazzjoni sħiħa tal-Ukrajna f’taħditiet ta’ paċi sussegwenti.
L-AI u s-sigurtà globali
Parti sostanzjali mid-diskors kienet iddedikata wkoll għall-intelliġenza artifiċjali.
Abela qal li l-iżvilupp rapidu tagħha huwa wieħed mill-akbar sfidi li se jiffaċċjaw il-gvernijiet u s-soċjetajiet, u li l-pajjiżi jridu jkunu sinċieri li għadhom m’għandhomx it-tweġibiet kollha.
Huwa qal li l-kooperazzjoni internazzjonali se tkun essenzjali biex jinħolqu regoli dwar teknoloġiji avvanzati, u tenna l-appoġġ ta’ Malta għall-Global Digital Compact.
Abela semma wkoll cyberattacks fuq infrastruttura kritika, id-diżinformazzjoni u l-ħsara lil cables taħt il-baħar bħala theddid serju, partikolarment għal stat gżira bħalma hija Malta.
“Illum, il-gwardjani tad-demokrazija u tal-libertajiet tagħna jistgħu jkunu qed jiktbu kodiċi fuq keyboard daqs kemm jistgħu jkunu mexjin bl-uniformi,” qal.
Tibdil fil-klima u riforma tal-UN
Abela identifika t-tibdil fil-klima bħala waħda mill-akbar theddidiet għal Malta u stati gżejjer oħra u appella għal azzjoni internazzjonali aktar b’saħħitha.
Huwa rrefera wkoll għar-rwol storiku ta’ Malta fil-promozzjoni ta’ kooperazzjoni dwar l-oċeani u l-klima, u qal li stati żgħar jistgħu jinfluwenzaw id-direzzjoni internazzjonali jekk jibqgħu jinsistu biex il-prinċipji tagħhom jissarrfu f’azzjoni.
Il-Prim Ministru appella wkoll għal aktar riforma tan-Nazzjonijiet Magħquda, u qal li l-organizzazzjoni trid turi li kapaċi twassal għal titjib konkret fil-ħajja tan-nies.
Abela temm id-diskors b’appell biex il-pajjiżi jerġgħu jibnu l-fiduċja fil-kooperazzjoni internazzjonali.
“Ejjew nazzardaw nafdaw,” qal, filwaqt li sostna li anke pajjiżi u gruppi b’nuqqas ta’ qbil profond iridu jkunu parti mis-soluzzjoni għall-kunflitti globali.
