It-temperaturi għoljin fil-Gżejjer Maltin dil-ġimgħa kienu kkawżati minn sistema persistenti ta’ pressjoni għolja li qed tiddomina ċ-Ċentru tal-Mediterran, iżda minkejja s-sħana intensa, l-Uffiċċju Meteoroloġiku spjega li s’issa din għadha ma tistax titqies bħala mewġa ta’ sħana.
F’kummenti lil din il-gazzetta, kelliem għall-Uffiċċju Meteoroloġiku tal-Ajruport Internazzjonali ta’ Malta spjega li l-ogħla temperatura rreġistrata matul din il-ġimgħa kienet ta’ 33.8°C, irreġistrata l-Erbgħa 24 ta’ Ġunju. It-tbassir jindika li t-temperaturi se jibqgħu għoljin fil-jiem li ġejjin u jistgħu jitilgħu sa 34°C sal-aħħar tal-ġimgħa.
Skont l-istess kelliem, il-kundizzjonijiet meteoroloġiċi huma marbuta ma’ sistema ta’ pressjoni għolja li ilha tippersisti fuq iċ-Ċentru tal-Mediterran, u li qed tkompli ġġib magħha temp stabbli, xemxi u temperaturi ogħla min-normal għal dan iż-żmien tas-sena.
Minkejja li ħafna qed jiddeskrivu dawn il-ġranet bħala mewġa ta’ sħana, l-Uffiċċju Meteoroloġiku saħaq li xjentifikament dan għadu mhux il-każ.
Spjega li, biex perjodu ta’ temp sħun jiġi ddikjarat bħala mewġa ta’ sħana, l-ogħla temperatura trid taqbeż it-temperatura massima medja tax-xahar b’mill-inqas 5°C għal tlett ijiem konsekuttivi.
Peress li t-temperatura massima medja għal Ġunju hija ta’ 28.8°C, it-temperaturi kellhom jaqbżu 33.8°C għal tlett ijiem konsekuttivi sabiex jiġu sodisfatti dawn il-kriterji. Sal-lum, dan għadu ma seħħx.
Din il-ġimgħa li għaddiet se tidħol fl-istorja klimatika Ewropea bħala waħda mill-aktar ġimgħat sħan li qatt ġew irreġistrati f’ħafna partijiet tal-kontinent. Minn Franza u Spanja sal-Ġermanja u anke f’partijiet tal-Iskandinavja, temperaturi eċċezzjonalment għoljin qed jikkawżaw tħassib dejjem akbar fost ix-xjentisti, l-awtoritajiet tas-saħħa u l-gvernijiet Ewropej.
Filwaqt li mewġiet ta’ sħana fis-sajf mhumiex xi ħaġa ġdida, dak li qed jagħmel l-avveniment ta’ din is-sena differenti huwa l-firxa ġeografika tiegħu, l-intensità tiegħu, u l-fatt li s-sħana kkargat aktar kmieni mis-soltu.
F’ħafna pajjiżi, temperaturi li normalment kienu jkunu mistennija f’nofs Lulju jew f’Awwissu qed jiġu osservati diġà fl-aħħar ġimgħat ta’ Ġunju. Dan mhux biss qed jaffettwa l-kumdità tan-nies, iżda qed joħloq sfidi serji għas-saħħa pubblika, l-enerġija, l-agrikoltura u l-ekonomija.
Malta fil-qalba tal-Mediterran li qed jisħon
Għalkemm il-Maltin huma mdorrija bi sjuf sħan, ħafna osservaturi nnutaw li l-intensità tas-sħana qed tibda tinħass aktar kmieni kull sena.
Sa ftit għexieren ta’ snin ilu, temperaturi ta’ 35°C kienu ġeneralment assoċjati ma’ Lulju jew Awwissu. Illum, qed narawhom f’Ġunju. Din mhijiex biss kwistjoni ta’ rekord wieħed jew tnejn. Hija parti minn xejra fit-tul li turi li l-klima Mediterranja qed tinbidel.
Meta mqabbel mas-snin riċenti, Ġunju tal-2026 qed jirriżulta aktar sħun minn dak tal-2023 u tal-2024 f’Malta, iżda għadu inqas sħun minn Ġunju tal-2022, li sa issa jibqa’ l-aktar Ġunju sħun fir-rekords tal-Uffiċċju Meteoroloġiku.
Skont id-data pprovduta mill-Uffiċċju Meteoroloġiku, it-temperatura massima medja matul Ġunju kienet ta’ 31.0°C fl-2021, 32.5°C fl-2022, 28.5°C fl-2023, 30.5°C fl-2024 u 31.5°C fl-2025.
Minkejja li l-2022 jibqa’ l-aktar Ġunju sħun bħala medja, ir-rekord assolut tal-ogħla temperatura li qatt ġiet irreġistrata matul dan ix-xahar għadu f’idejn Ġunju tal-2021, meta t-termometru laħaq il-41.5°C.
Huwa ċar li l-Mediterran qed jisħon aktar malajr mill-medja globali. It-temperatura tal-wiċċ tal-baħar madwar il-gżejjer Maltin kienet ogħla min-normal matul ix-xhur li għaddew, u dan għandu effett dirett fuq kif tinħass is-sħana. Meta l-baħar ikun aktar sħun, iljieli li tradizzjonalment kienu joffru serħan mis-sħana jibqgħu relattivament sħan. Dan ifisser li l-ġisem tal-bniedem ikollu inqas ħin biex jirkupra mill-istress termali tal-ġurnata.
Ix-xjentisti ilhom iwissu li l-Mediterran huwa wieħed mill-aktar reġjuni vulnerabbli fid-dinja għall-bidla fil-klima. Fil-fatt, ħafna studji jiddeskrivu r-reġjun bħala “climate change hotspot”, jiġifieri żona fejn l-effetti tat-tisħin globali qed jidhru aktar malajr u b’mod aktar intens minn ħafna postijiet oħra.
X’qed jikkawża din il-mewġa ta’ sħana?
Biex nifhmu dak li qed jiġri, irridu nħarsu lejn l-atmosfera fuq skala Ewropea.
Matul din il-ġimgħa, sistema qawwija ta’ pressjoni għolja stabbiliet ruħha fuq partijiet kbar tal-Ewropa tal-Punent u ċ-ċentru tal-kontinent. Din is-sistema, magħrufa bħala “heat dome” jew “koppla tas-sħana”, taġixxi bħallikieku qed tqiegħed għatu fuq il-kontinent.
L-arja taħt din il-koppla tinżel bil-mod lejn wiċċ id-dinja. Meta l-arja tinżel, tissaħħan aktar. Fl-istess ħin, is-sistema timblokka l-wasla ta’ fronti kesħin mill-Atlantiku li normalment iġibu temperaturi aktar moderati.
Il-fenomenu kien akkumpanjat minn fluss qawwi ta’ arja ġejja mid-Deżert tas-Saħara. Din l-arja, li diġà tkun estremament sħuna u niexfa, ġiet imbuttata lejn il-Mediterran u mbagħad lejn il-qalba tal-Ewropa.
Il-kombinazzjoni ta’ xemx qawwija, nuqqas ta’ sħab, arja Afrikana u sistema stabbli ta’ pressjoni għolja ħolqot il-kundizzjonijiet perfetti għal temperaturi rekord.
Franza: Simbolu tal-mewġa ta’ sħana
Jekk hemm pajjiż li sar simbolu tal-mewġa ta’ sħana ta’ dil-ġimgħa, dak huwa Franza.
F’diversi reġjuni, it-temperaturi qabżu l-40°C, filwaqt li xi lokalitajiet resqu lejn l-44°C. Dawn huma livelli li sa ftit snin ilu kienu meqjusa kważi impossibbli għal ħafna partijiet tal-pajjiż.
Pariġi, li hija mibnija b’ammont kbir ta’ konkrit u asfalt, kienet partikolarment vulnerabbli. Il-fenomenu magħruf bħala “urban heat island” jagħmel il-bliet ħafna aktar sħan mill-kampanja ta’ madwarhom. Matul il-jum, il-konkrit jassorbi s-sħana, u matul il-lejl jirrilaxxaha bil-mod.
Dan ifisser li f’ċerti żoni urbani t-temperaturi billejl baqgħu qrib it-30°C. Meta l-iljieli ma jiksħux, jiżdied b’mod sinifikanti r-riskju ta’ problemi tas-saħħa.
Spanja u l-Portugall: L-Ewropa tan-nar
Spanja hija mdorrija ma’ sjuf estremi, iżda anke hemmhekk ħafna meteoroloġisti qed jiddeskrivu l-avveniment bħala straordinarju.
Temperaturi ta’ aktar minn 40°C ġew irreġistrati f’ħafna reġjuni. F’Andalusia, fejn is-sħana hija komuni, il-kundizzjonijiet kienu qrib dawk osservati waqt l-aktar mewġiet ta’ sħana estremi tal-aħħar deċennji.
Il-problema ewlenija mhijiex biss is-sħana nnifisha. Il-pajjiż ilu snin jaffaċċja nixfa kronika. Meta l-art tkun niexfa, aktar enerġija mix-xemx tintuża biex issaħħan l-arja minflok biex tevapora l-ilma. Dan joħloq ċiklu li jsaħħaħ aktar it-temperaturi.
L-istess qed jiġri fil-Portugall, fejn il-kundizzjonijiet qed iżidu r-riskju ta’ nirien fil-foresti. Esperti jqisu l-kombinazzjoni ta’ sħana estrema, veġetazzjoni niexfa u riħ bħala wieħed mill-akbar theddidiet naturali għar-reġjun.
L-Italja u l-Balkani
Fl-Italja, il-gvernijiet reġjonali introduċew restrizzjonijiet fuq xogħol fil-beraħ waqt l-aktar sigħat sħan. F’Ruma, Milan, Bologna u bliet oħra, ġew attivati pjanijiet ta’ emerġenza.
L-isptarijiet irrappurtaw żieda fil-każijiet ta’ deidrazzjoni, heat exhaustion u heatstroke. It-tobba qed iwissu li l-periklu ma jaffettwax biss lill-anzjani. Anke persuni żgħażagħ u b’saħħithom jistgħu jbatu effetti serji jekk ikunu esposti għal temperaturi estremi għal perjodi twal.
Fil-Balkani, pajjiżi bħas-Serbja, il-Kroazja u l-Bożnija-Ħerzegovina wkoll esperjenzaw temperaturi ferm ogħla mill-medja. F’ċerti lokalitajiet ġew osservati differenzi ta’ aktar minn 10 gradi Celsius meta mqabbla man-normal klimatoloġiku għal Ġunju.
Żvilupp sorprendenti fit-Tramuntana tal-Ewropa
Forsi l-aktar żvilupp sorprendenti huwa dak li qed jiġri fit-Tramuntana tal-Ewropa.
Pajjiżi bħall-Ġermanja, l-Olanda, il-Belġju u r-Renju Unit tradizzjonalment ma kinux mibnija biex jaffaċċjaw temperaturi bħal dawn. Ħafna djar m’għandhomx arja kkundizzjonata. Ħafna skejjel, uffiċini u sistemi ta’ trasport ġew iddisinjati għal klima ħafna aktar moderata.
Meta temperaturi ta’ aktar minn 35°C jolqtu lil dawn il-pajjiżi, l-impatti jistgħu jkunu aktar severi milli f’pajjiżi Mediterranji fejn in-nies huma aktar imdorrijin.
F’partijiet tal-Ġermanja, il-linji tal-ferroviji kellhom jiġu mmonitorjati minħabba espansjoni termali tal-binarji. Fir-Renju Unit, skejjel għalqu u ġew introdotti miżuri speċjali biex jipproteġu lill-istudenti u lill-ħaddiema.
Is-saħħa pubblika taħt pressjoni
Waħda mill-akbar sfidi marbuta mal-mewġiet ta’ sħana hija l-effett tagħhom fuq is-saħħa.
Meta t-temperatura tal-ġisem tal-bniedem titla’ wisq, il-mekkaniżmi naturali tat-tkessiħ jibdew jonqsu. Dan jista’ jwassal għal heat exhaustion jew heatstroke, kundizzjoni medika serja li tista’ tkun fatali.
L-aktar gruppi vulnerabbli huma persuni anzjani, trabi u tfal żgħar, persuni b’mard tal-qalb jew respiratorju, ħaddiema fil-beraħ, u persuni li jgħixu waħedhom.
L-esperjenza tal-mewġa ta’ sħana tal-2003 tibqa’ twissija qawwija. Dak is-sajf, madwar 72,000 persuna mietu madwar l-Ewropa bħala riżultat dirett jew indirett tas-sħana.
Minn dak iż-żmien ’l hawn, ħafna pajjiżi introduċew sistemi ta’ twissija u pjanijiet ta’ emerġenza. Madankollu, hekk kif il-mewġiet ta’ sħana qed isiru aktar frekwenti, l-isfida qed tikber.
Kif titqabbel mas-snin preċedenti?
Meta wieħed iħares lejn id-data klimatika Ewropea, joħroġ mudell ċar ħafna.
Is-snin l-aktar sħan fl-istorja moderna kollha seħħew fl-aħħar għaxar snin. Ir-rekords li darba kienu jdumu għexieren ta’ snin issa qed jinkisru kull ftit snin.
Fl-2019, Franza kisret ir-rekord nazzjonali tagħha.
Fl-2022, ir-Renju Unit qabeż għall-ewwel darba l-40°C.
Fl-2023 u fl-2025 ġew osservati mewġiet ta’ sħana rekord f’diversi pajjiżi Ewropej.
Issa l-2026 qed tkompli l-istess xejra.
L-aktar aspett importanti huwa li dak li darba kien meqjus bħala avveniment li jseħħ darba kull mitt sena qed isir ħafna aktar frekwenti.
Ir-rwol tal-bidla fil-klima
Ix-xjentisti ma jqisux il-bidla fil-klima bħala l-unika kawża tal-mewġa ta’ sħana. Il-fatturi meteoroloġiċi naturali għadhom importanti.
Madankollu, il-bidla fil-klima qed iżżid il-probabbiltà li dawn il-fatturi jwasslu għal temperaturi rekord.
L-atmosfera globali llum hija aktar sħuna milli kienet qabel l-era industrijali. Dan ifisser li kull mewġa ta’ sħana tibda minn punt tat-tluq ogħla.
Bħala analoġija, huwa bħallikieku qed tibda tellieqa minn nofs it-triq minflok mill-bidu. Il-kundizzjonijiet li qabel kienu jipproduċu 35°C illum jistgħu jipproduċu 38°C jew 40°C.
L-Ewropa qed tisħon b’rata aktar mgħaġġla mill-medja globali. Dan jagħmilha wieħed mill-kontinenti l-aktar esposti għall-effetti tas-sħana estrema.
X’jista’ jiġri fil-futur?
Il-projezzjonijiet klimatiċi huma ċari. Jekk l-emissjonijiet globali tal-gassijiet serra jibqgħu għoljin, il-mewġiet ta’ sħana se jsiru aktar frekwenti, aktar twal u aktar intensi.
Sal-aħħar tas-seklu, ġranet li llum huma meqjusa straordinarji jistgħu jsiru komuni f’ħafna partijiet tal-Ewropa.
Għal Malta, dan jista’ jfisser aktar ġranet b’temperaturi ta’ aktar minn 35°C, aktar iljieli tropikali fejn it-temperatura ma tinżilx taħt il-25°C, u aktar pressjoni fuq l-ilma, l-enerġija u s-servizzi tas-saħħa.
Madwar l-Ewropa kollha, il-gvernijiet qed ikollhom jadattaw infrastruttura, sistemi ta’ trasport, sptarijiet u bliet għal klima li qed tinbidel b’pass mgħaġġel.
Il-mewġa ta’ sħana ta’ Ġunju 2026 għalhekk mhijiex biss storja dwar temperaturi rekord. Hija sinjal ta’ trasformazzjoni usa’ fil-klima Ewropea. Dak li qed jesperjenzaw il-Maltin, il-Franċiżi, l-Ispanjoli, l-Italja u miljuni ta’ Ewropej oħra din il-ġimgħa jista’ jkun ritratt ta’ dak li se jsir dejjem aktar komuni fis-snin u d-deċennji li ġejjin.
Il-mistoqsija llum m’għadhiex jekk mewġiet ta’ sħana bħal dawn humiex se jerġgħu jseħħu. Il-mistoqsija hija kemm se jkunu frekwenti, kemm se jkunu severi, u kemm l-Ewropa se tkun lesta biex tgħix magħhom.
.png)
