It-Tribunal ta’ Reviżjoni tal-Ambjent u l-Ippjanar ikkonferma l-approvazzjoni tal-Awtorità tal-Ippjanar għall-iżvilupp mill-ġdid tat-Teatru Rialto storiku ta’ Bormla, iżda ordna emenda għall-permess.
L-EPRT ordnat lill-Awtorita' tal-Ippjanar sabiex toħroġ permess emendat fi żmien 30 jum illi jinkludi pjan tat-traffiku u l-parkeġġ legalment infurzabbli qabel ma l-kumpless ikun jista’ jibda jopera. Il-pjan irid jinkludi sistema ta’ park and ride.
Il-bini elenkat fil-Grad 2 huwa mistenni li jospita teatru mġedded, post fuq il-bejt, klabb soċjali, stabbiliment tal-ikel u bar, lukanda boutique, u faċilitajiet għal wirjiet u konferenzi.
Ir-residenti u l-NGOs, inklużi Din l-Art Ħelwa, The Archaeological Society Malta, u Azzjoni Tuna Artna Lura, kienu appellaw il-permess oriġinali minħabba l-impatt viżiv tal-art il-ġdida. L-organizzazzjonijiet enfasizzaw ukoll li l-Awtorita' tal-Ippjanar naqset milli tindirizza n-nuqqas ta’ parkeġġ.
Studji ppreżentati qabel ma nħareġ il-permess iddikjaraw li l-post fuq il-bejt waħdu, b’kapaċità għal 300 persuna, jista’ jiġġenera sa 337 vjaġġ bil-vetturi għal kull avveniment, li jeħtieġ madwar 120 spazju għall-parkeġġ. Dan qabeż bil-bosta n-nuqqas ta’ 16-il spazju li kienu ġew ikkunsidrati permezz tal-ħlas tal-iżviluppatur fil-Fond għat-Titjib Urban.
Bi tweġiba, it-tribunal ordna lill-awtorità biex toħroġ il-permess emendat fi żmien 30 jum u tinkludi wkoll il-kundizzjoni li ġejja: “Dan il-permess għall-iżvilupp għandu jkun suġġett għal skema ta’ parkeġġ li tħeġġeġ l-użu ta’ taxis u trasport kondiviż, u tadotta sistema ta’ park and ride. Din l-iskema ta’ parkeġġ għandha tkun soġġetta għall-approvazzjoni minn Transport Malta, inklużi kwalunkwe kundizzjonijiet li tista’ tqis meħtieġa, u għandha tkun fis-seħħ qabel l-operazzjoni tal-iżvilupp hawnhekk permess.”
Filwaqt li t-tribunal ma tax mandat għal post wieħed għall-parkeġġ u rikba, iddiskuta diversi siti potenzjali identifikati fl-istudji tat-trasport tal-iżviluppatur.
Parkeġġ b’ħafna sulari approvat reċentement (PA 2549/25), u mina li tgħaqqad lil dan il-parkeġġ max-xatt ta’ Bormla, minflok parkeġġ eżistenti ħdejn l-iskola primarja ta’ Bormla, ġie enfasizzat bħala għażla fattibbli għall-immaniġġjar tad-domanda massima tal-avvenimenti. Il-parkeġġ b’ħafna sulari li x-xogħlijiet fuqu għadhom ma bdewx jinsab madwar 400 metru ’l bogħod mir-Rialto.
Ġew issuġġeriti żoni potenzjali oħra inkluża ż-żona taħt jew madwar il-Bastjun ta’ San Ġakbu iżda għad m'hemm l-ebda konferma minħabba applikazzjoni pendenti għat-triq (PA 7004/23). It-tribunal fl-aħħar mill-aħħar ħalla l-għażla tas-sit f’idejn l-iżviluppatur, u kien jeħtieġ l-approvazzjoni ta’ Transport Malta u l-implimentazzjoni sħiħa qabel ma jibdew l-operazzjonijiet.
Filwaqt li t-tribunal aċċetta t-traffiku u l-parkeġġ bħala tħassib leġittimu, irrifjuta raġunijiet oħra mqajma mill-appellanti. Oġġezzjonijiet dwar l-impatt fuq il-wirt u l-effett viżiv tas-saqaf, inkluża t-tneħħija tas-saqaf imżerżaq, ġew miċħuda, bis-Sovrintendenza tal-Wirt Kulturali tinnota li ż-żieda ta’ 1.2 metri fl-għoli “tevoka l-istil u d-dehra tas-saqaf storiku.”
Tħassib dwar l-istorbju u l-kumdità, inkluż il-ġeneratur tas-saqaf, ġie miċħud ukoll, abbażi ta’ miżuri ta’ mitigazzjoni proposti bħal aperturi b’ħġieġ doppju u post magħluq. Talbiet dwar ksur tal-objettivi tal-ippjanar strateġiku u fallimenti proċedurali ġew miċħuda bl-istess mod.
Il-proġett se jitħaddem minn Rialto Operations Ltd, magħżula permezz ta’ sejħa għal espressjonijiet ta’ interess mill-Partit Laburista, li jippossjedi r-Rialto. Il-kumpanija hija 90% proprjetà ta’ GP Borg Holdings Ltd, fornitur ta’ konkrit lest, bil-10% li jifdal miżmuma mill-avukat Charlon Gouder, illi huwa involut fis-settur tat-trobbija tat-tonn f’Malta.
L-iżvilupp ġie approvat mill-Awtorita' tal-Ippjanar f’Jannar 2025.
Matul is-seduta pubblika, Yana Mintoff, li missierha Dom Mintoff kien inawgura l-bini eżistenti fl-1956 u kien jindirizza regolarment lill-partitarji Laburisti fil-post, oġġezzjonat għall-proġett. “Din hija żona residenzjali fil-qalba ta’ Bormla. M’aħniex kontra r-restawr ta’ dan il-bini maestuż iżda dan huwa żvilupp kummerċjali enormi li se jwassal għal konġestjoni serja,” wissiet.
L-oġġezzjonijiet ta’ Mintoff ikkuntrastaw mal-pożizzjoni meħuda mis-Sindku ta’ Bormla Marco Agius, li faħħar il-proġett bħala wieħed li jagħti ħajja ġdida lill-lokalità. Is-sindku esprima tħassib dwar it-tniġġis mill-istorbju u ħeġġeġ lill-iżviluppaturi biex jiżguraw li t-tħassib tar-residenti jiġi indirizzat.
Romano Cassar, rappreżentant ta' għaqda non-governattiva, kien l-uniku membru li vvota kontra, u argumenta li filwaqt li laqa’ r-restawr tal-bini storiku ta’ Grad 2, huwa oppona l-bini ta’ post fuq il-bejt minħabba l-impatt tiegħu fuq l-iskyline u n-nuqqas ta’ valutazzjoni tal-impatt soċjali li tqis it-tħassib tar-residenti.
