Intervista | 23 ta’ Novembru 2008 Nr 108

Meta d-diversità fil-lingwi tfisser demokrazija

Franica Pulis tintervista lil Leonard Orban, il-Kummissarju Ewropew għall-Multilingwiżmu

Il-ġimgħa li għaddiet il-Kummissarju Ewropew għall-Multilingwiżmu Leonard Orban żar pajjiżna biex jitħaddet dwar l-istrateġija l-ġdida tal-multilingwiżmu kif ukoll dwar mezzi li jistgħu jintużaw biex jitjieb il-proċess ta’ tagħlim tal-lingwi f’Malta.
Nilqa’ lill-Kummissarju bil-famuża frażi ‘Welcome to sunny Malta’ magħduda b’ċertu sarkażmu u frustrazzjoni li joħroġ tort tat-traffiku li jinġabar fit-toroq kull meta f’Malta tagħmel qatra xita. Orban jitbissem u jwieġeb li dakinhar ma tantx ħareġ jum tajjeb.
Nibda mill-ewwel bil-mistoqsijiet minħabba li min-nofs siegħa li kelli spiċċajt bi kwarta biss. Nistaqsih kif bil-promozzjoni tal-multilingwiżmu se tressaq liċ-ċittadini Ewropej aktar lejn xulxin.
“Sempliċi, billi nippromwovu l-multilingwiżmu u t-tagħlim tal-lingwi, aħna nagħtu liċ-ċittadini mhux biss kodiċi ta’ komunikazzjoni imma mezz ta’ kif jifhmu u jirrispettaw lill-oħrajn permezz tad-djalogu anki dak interkulturali.
“Għalhekk f’dan il-kuntest, jekk ikollok ħila titkellem u tifhem lill-oħrajn, tkun mgħammar aħjar biex tgħix mal-oħrajn.
“Id-diversità għandha valur kbir li teħtieġ sforzi u investiment. Il-multilingwiżmu hu mezz, triq għall-soluzzjoni biex jissaħħaħ id-djalogu.”
Imma mhux aħjar jinżamm ilsien wieħed u kulħadd jikkomunika bih u forsi anki jsir it-tieni lingwa ta’ kull pajjiż Ewropew?
“Le, it-tweġiba hi assolutament le. L-Unjoni nbniet fuq il-prinċipju ta’ unità u d-diversità kif ukoll fuq il-prinċipju ta’ kwalità għall-Istati Membri bil-lingwi kollha tagħhom. Għalhekk f’dan il-kuntest toffri l-possibiltà li mhux biss ikollok aċċess għat-tagħrif tal-UE imma wkoll li jkollok aċċess għad-deċiżjonijiet meħudha minnha, li hi essenzjali. Finalment qegħdin nitkellmu dwar demokrazija.
“Kif nistgħu nilħqu liċ-ċittadini jekk ma nkellmuhomx bil-lingwa tagħhom? Bħalissa kważi nofs iċ-ċittadini Ewropej jitkellmu b’ilsien wieħed biss li hu l-lingwa tagħhom. F’dan il-kuntest kif nistgħu ninfurmawhom bid-deċiżjonijiet li jittieħdu mill-Unjoni jekk qed taddotta leġiżlazzjonijiet li suppost japplikaw għal kull ċittadin? Hi dwar id-drittijiet u l-obbligazzjonijiet kif ukoll kwistjoni ta’ demokrazija. Għalkekk mhix biss kwistjoni ta’ kif se niddiskutu u ninnegozzjaw mal-oħrajn imma hi l-aktar kwistjoni ta’ demokrazija.”
Mistoqsija awtomatiku tkun: biex iżżomm din id-demokrazija mhux se tonfoq aktar?
“Dażgur li tiswa aktar. Ħa nagħtik eżempju wieħed. Qabel Mejju tal-2004, qabel ma Malta saret membru tal-UE flimkien ma’ disa’ pajjiżi oħra, l-Unjoni kellha 11-il lingwa uffiċjali. Issa dawn saru 23 wara d-dħul tar-Rumanija u l-Bulgarija u l-ilsien Irlandiż ukoll sar lingwa uffiċjali tal-UE. Hu naturali li meta tirdoppja l-lingwi jfisser li l-ispejjeż se jkunu aktar għolja.
“Iżda hawnhekk qed nitkellmu dwar inqas minn €2.5 fis-sena għal kull ċittadin. Allura mhuwiex wisq jekk jintefqu biex jiġi rispettat wieħed mill-aktar elementi importanti tad-demokrazija tagħna.”
Id-dokument ‘Il-Multilingwiżmu: vantaġġ għall-Ewropa u impenn komuni’ iħeġġeġ lil kull ċittadin Ewropew biex jitgħallem żewġ lingwi oħra minbarra dik tiegħu. Kemm ċittadin jew pajjiż igawdi meta jkun jaf aktar minn lingwa waħda?
“Mela l-ewwel nett dan l-għan kien ġie stabbilit mill-Kunsill Ewropew f’Barċellona fl-2002. Hu jħeġġeġ li kull ċittadin jekk jista’ jkun jitgħallem il-lingwa tiegħu kif ukoll tnejn oħra barranin.
“Għaliex hi importanti? Għax hemm ħafna raġunijiet mill-aspett professjonali u anki personali. Mhix biss kwistjoni ta’ xogħol imma anki kulturali. Bħal ma spjegajt l-ewwel: tagħlim ta’ lingwa mhuwiex biss tagħlim ta’ kodiċi ta’ komunikazzjoni. Hu aktar minn hekk. Hu l-iżvilupp ta’ ħiliet interkulturali. Imbagħad hu importanti għan-negozju wkoll.
“Il-persuni bilingwi u trilingwi għandhom vantaġġ fuq ħaddieħor fosthom fejn jidħol ix-xogħol. Dawn żgur li għandhom ċans jiksbu xogħlijiet huma mħallsa aktar. Inqis lil dawn in-nies bħala mgħammra aktar mill-oħrajn.”
Nistaqsih kif l-Unjoni se tilħaq dan l-għan u hijiex timponi fuq is-sistemi edukattivi ta’ kull pajjiż membru biex jintlaħaq dan.
“Il-Kummissjoni Ewropea m’għandha l-ebda kompetenza f’din il-kwistjoni marbuta mas-sistema edukattiva. Bażikament hemm l-Istati Membri u f’uħud mill-pajjiżi, ir-reġjuni, li qed jieħdu deċiżjonijiet dwar il-lingwi. Iżda r-rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni hi li tippromwovi t-tagħlim tal-lingwi billi tassigura t-tagħlim tagħhom kemm jista’ jkun kmieni. L-aħjar mod kif tagħmilha hi fuq bażi obbligatorja.”
L-istess dokument fil-parti dwar l-impatt tal-ekonomija tal-UE jagħti stima li 11 fil-mija tal-intrapriżi esportaturi żgħar jew medji tilfu n-negozju tort ta’ ostakli lingwistiċi. X’għandu jsir biex dawn l-ostakli jingħelbu?
“Mela dan id-dokument kien ġie elaborat miċ-Ċentru għal-Lingwi Nazzjonali fir-Renju Unit u skont hu bejn wieħed u ieħor hemm 11 fil-mija tal-intrapriżi ż-żgħar u medji li tilfu mqar negozju wieħed tort ta’ nuqqas ta’ ħiliet lingwistiċi. X’jista’ jsir? L-ewwel ma jrid isir hu li jiżdied l-għarfien tal-importanza tal-lingwi u tal-ħiliet interkulturali,” insista Orban.
“It-tieni, minbarra l-għarfien, hu li ssib il-mezzi kif tgħin lill-kumpaniji jsiru jafu x’għandhom jagħmlu li diġà jeżistu. Hemm ħafna eżempji ta’ prattiċi tajbin fl-UE u l-bqija jistgħu jitgħallmu minn dawn l-esperjenzi. Għalhekk f’Settembru li għadda nedejna dokument li jipproponi li tinħoloq pjattaforma permanenti għal djalogu bejn l-istituzzjonijiet Ewropej, is-setturi tan-negozju, l-universitajiet u atturi oħra biex ipartu dan it-tagħrif kif ukoll jidentifikaw mezzi konkreti biex jgħinu lill-kumpaniji Ewropej,” żied jgħid il-Kummissarju.
Is-suġġett jaqa’ fuq it-traduzzjoni nnifisha li bħalissa tiffoka l-aktar fuq dokumenti legali u direttivi. M’għandhiex l-UE taħdem ukoll fuq tradizzjoni tal-letteratura ħalli tkompli tħeġġeġ id-djalogu interkulturali?
“Fil-bidu bdejna bl-inizjattiva tas-sistema ġudizzjarja li tittratta l-promozzjoni tal-interpretazzjoni u allura anki t-traduzzjonijiet tal-Qorti. Dwar xiex inhi? Hi dwar il-fatt li hemm ħafna barranin fil-pajjiżi tagħna u ħaqqhom, meta jkun il-każ, li jiddefendu lilhom infushom aħjar fil-qrati. Fost il-ħafna metodi, waħda minnhom hi li ttejjeb il-kwalità tal-interpretazzjoni u t-traduzzjoni.
“Li nixtiequ nagħmlu hu li nistabilixxu tip ta’ linji gwida biex naħdmu fuq din l-attività biex inkunu nistgħu naqsmuhom mal-membri tal-istati kollha. Il-membri jagħmluha. Fuq bażi volontarja rridu niddefinixxu li jittratta din it-tip ta’ attività ta’ interpretazzjoni u traduzzjoni.
Iżid jgħid li l-inizjattiva l-oħra hi tat-traduzzjoni kulturali li skont hu tnediet dan l-aħħar u diġà saru xi taħditiet man-nies involuti fil-qasam artistisku. Sas-sena d-dieħla se jkunu għamlu l-preżentazzjonijiet u l-konferenzi meħtieġa għall-iżvilupp ta’ din l-attività.
Jitkellem dwar l-impressjoni li l-barranin għandhom tal-lingwa tagħna.
“L-impressjoni qed tinbidel issa. Fil-bidu kien hemm ħafna nies li bdew jistaqsu x’inhu jiġri u għaliex il-Maltin qed jitolbu li lsienhom ikun lingwa uffiċjali meta jafu jitkellmu bl-Ingliż ukoll. Imma issa ndrat u hemm rispett lejn il-lingwa Maltija bħalma hemm għal-lingwi mitkellna kollha fl-Unjoni Ewropea. Għalhekk issa l-Malti sar parti mid-diversità lingwistika li teżisti fl-UE.
“Il-lingwa Maltija mhux biss hi protetta imma hi promossa. Bħala l-oriġini tal-ilsien hemm ċerti differenzi meta mqabbla mal-oħrajn imma din id-diversità hi ċelebrata fl-UE. Issa għandna 23 lingwi uffiċjali u tliet alfabetti. Hi kwistjoni importanti ħafna. Hi kwistjoni ta’ unità u diversità.”
Meta niġu għall-immigranti, x’għajnuna lingwistika qed toffri l-UE lill-pajjiżi bħal Spanja, l-Italja u l-Ġreċja?
“L-ewwel nett il-Kummissjoni tqis bħala essenzjali għall-immigranti biex jintegraw li jitkellmu l-lingwa tal-pajjiż li laqagħhom. Jekk ma titkellimx il-lingwa jew lingwi tal-pajjiż prattikament mhu se jkun hemm l-ebda integrazzjoni.
“It-tieni nett il-Kummissjoni tħoss li b’xi mod jew ieħor il-lingwi li jitkellmu l-immigranti, il-lingwi proprja tagħhom, għandhom jingħataw valur. Pereżempju jekk tuża l-ilsien ta’ immigrant tat-tieni ġenerazzjoni jew tat-tielet, ir-relazzjoni bejn iż-żewġ ġajjiżi tista’ tissaħħaħ fuq livell kummerċjail u ekonomiku.”