Aħbarijiet | 02 ta’ Marzu 2008 Nr 70

Lejn għażla infurmata

Illum qed tippreżenta l-proposti ta’ l-erba’ partiti politiċi fuq numru ta’ kwistjonijiet. Il-pożizzjonijiet rispettivi ittieħdu mill-manifesti elettorali

TAXXA

Taxxa tad-dħul

PN: Jitwessgħu l-faxex kollha tat-taxxa tad-dħul. Ir-rata massima tat-taxxa tinżel minn 35% għal 25%, ħlief għal min jaqla’ aktar minn €60,000. Jitwessgħu wkoll il-faxex t’isfel.

MLP: Ma titħallasx taxxa fuq is-sahra kollha.

AD: Titnaqqas l-ogħla rata ta’ taxxa minn 35% għal 30% u jekk ikun meħtieġ, biex tagħmel tajjeb għal din il-miżura, l-ogħla rata ta’ taxxa fuq il-banek tiżdied sa 40%. Jitwessgħu wkoll il-faxex t’isfel.

AN: Il-faxex tat-taxxa jitnaqqsu regolarment sakemm tapplika taxxa b’rata unika ta’ 18% għal kulħadd. Ma titħallasx taxxa fuq performance bonuses li jingħataw mill-kumpanija.

Taxxa fuq il-wirt

PN: Titneħħa għal kollox din it-taxxa fuq il-wirt tar-residenza wkoll meta din tgħaddi għand l-ulied.

MLP: Mhemm l-ebda riferenza għal din il-kwistjoni fil-manifest.

AD: M’hemm l-ebda riferenza għal din il-kwistjoni fil-manifest.

AN: Ma titħallasx taxxa fuq il-proprjetà li tkun intirtet imma, jekk u meta tinbigħ titħallas taxxa ta’ 5%.

Taxxa fuq is-safar

PN: Titneħħa għal kollox it-taxxa tat-tluq.

MLP: Din il-kwistjoni mhix ittrattata fil-manifest imma fil-qasam tal-kultura jingħad li għandha tingħata eżenzjoni mit-taxxa tat-tluq għal dawk kollha li jkunu impenjati barra f’kunċerti, festivals u expos ta’ l-arti, li jagħti x’jifhem li t-taxxa tat-tluq se tibqa’.

AD: L-AD hi kontra t-taxxa eżaġerata fuq min isiefer imma l-manifest ma jgħidx jekk din għandhiex titneħħa kollha.

AN: Din il-kwistjoni mhix ittrattata
fil-manifest.

Soprataxxa fuq id-dawl u l-ilma

PN: Il-Gvern ikompli jissussidja s-soprataxxa kif diġà qed jagħmel u jkompli jeżenta wkoll lit-30,000 familja l-iktar fil-bżonn.
MLP: Is-soprataxxa titnaqqas bin-nofs għal kulħadd.

AD: Jiddaħħlu tliet rati differenti skond il-konsum ras imb’ras u skond il-bżonnijiet speċjali tal-familji. Is-sistema għandha tippremja lil dawk li jnaqqsu l-konsum tagħhom billi toffrilhom rata anqas ta’ soprataxxa.

AN: Biex jitħaffef il-piż għandha titneħħa l-VAT fuq is-soprataxxa.

XOGĦOL

Ħaddiema prekarji

PN: Jieqfu l-prattiċi ta’ kuntratti fuq bażi self-employed intiżi biss biex il-ħaddiema ma jingħatawx il-kundizzjonijiet u l-benefiċċji li ħaqqhom. Fix-xiri tiegħu l-Gvern jimponi kundizzjonijiet fuq il-kuntratturi biex dawn jirrispettaw id-drittijiet tal-ħaddiema u l-kundizzjonijiet tax-xogħol tagħhom.

MLP: Titwaqqaf Low Wage Commission biex tevalwa s-sitwazzjoni u tirrikkmanda x’għandu jsir għal dawk li qed jistinkaw biex ilaħħqu mal-ħajja. Tkun infurzata l-liġi eżistenti, partikolarment dik kontra l-isfruttament tal-ħaddiema żgħażagħ.

AD: Kuntratti definiti li jkunu mġedda regolarment għal aktar minn sena għandhom jitqiesu awtomatikament bħala kuntratt indefinit. Il-ħaddiema part-time għandhom jieħdu l-benefiċċji kollha pro rata mal-ħinijiet tax-xogħol li jaħdmu filwaqt li self-employed li l-impjieg tagħhom jiddependi minn kumpanija waħda, għall-fini tal-liġi tax-xogħol, għandhom ikunu meqjusa bħala impjegati.
AN: Jekk kumpanija tħaddem lil xi ħadd bi ħlas li jkun anqas mill-paga minima jkun att kriminali u min jinqabad jitlef il-liċenzja. Ħaddiema part-time jgawdu minn benefiċċji pro-rata fuq il-ħlasijiet li jagħmlu tas-sigurtà soċjali. Jinħoloq qafas legali biex jirregola l-qasam tal-ħaddiema temporanji li jkun ta’ benefiċċju kemm għal min iħaddem kif ukoll għall-ħaddiem.

Tarzna

PN: Jitkompla l-programm ta’ ristrutturar biex it-tarznari jsiru vijabbli skond il-ftehim negozjat ma’ l-UE.

MLP: Issir evalwazzjoni strateġika ta’ fejn waslu l-bidliet u l-Gvern jiżgura li l-investimenti meħtieġa li kienu mwiegħda u baqgħu ma sarux jitwettqu. Il-Gvern jiftaħ diskussjoni mal-UE dwar is-sussidji lit-Tarzna.

AD: Biex it-Tarzna jkollha futur parti mill-ħaddiema jingħataw xogħol ieħor fil-produzzjoni ta’ pannelli solari u dawk fotovoltaiċi u jekk din il-ħidma tiddaħħal f’programm nazzjonali dwar l-enerġija alternattiva jkun possibbli li l-UE tipprovdi fondi għalih. Għandhom ikunu ngaġġati apprentisti ġodda.

AN: Jinbidel il-maniġment
tat-Tarzna u jsir iktar investiment fil-marketing u l-estimating sections. Ikunu introdotti l-iskemi ta’ apprendistat.

Air Malta

PN: Il-linja nazzjonali titqies bħala ass strateġiku għall-pajjiż u għaldaqstant il-PN fil-Gvern iżomm il-kontroll ta’ din il-kumpanija.

MLP: Jiżgura li l-Air Malta tkun pilastru ewlieni
fl-ekonomija tal-pajjiż u s-settur turistiku. Il-manifest ma jgħid xejn dwar privatizzazzjoni.

AD: Il-manifest ma jgħid xejn fuq l-Air Malta.

AN: Il-manifest ma jgħid xejn fuq l-Air Malta.

Festi nazzjonali u btajjel

PN: Ma jingħad xejn fil-manifest dwar din il-materja.

MLP: Terġa’ tiddaħħal il-prattika li l-btajjel pubbliċi li jaqgħu s-Sibt u l-Ħadd jiżdiedu mal-leave ta’ l-impjegati. Tiddaħħal skema ta’ leave apposta għall-impjegati li jipparteċipaw f’attivitajiet sportivi u kulturali.

AD: Il-btajjel pubbliċi li jaqgħu matul il-ġimgħa jitressqu nhar ta’ Ġimgħa jew nhar ta’ Tnejn biex ikun hemm iktar long weekends u l-produzzjoni fl-industrija jkollha inqas skossi.

AN: Ikun hemm biss tliet festi nazzjonali (l-Indipendenza, ir-Repubblika u t-8 ta’ Settembru). Il-festi nazzjonali l-oħra jiżdiedu mal-leave li jgawdi kull ħaddiem.

Iż-żieda tal-għoli tal-ħajja

PN: Ma jingħad xejn fil-manifest dwar din il-materja.

MLP: Iż-żieda tal-għoli tal-ħajja lill-pensjonanti tingħata b’mod sħiħ mal-pensjoni u mhux maqsuma b’parti minnha tingħata bħala bonus kif inhi llum.

AD: Fil-manifest ma jingħad xejn dwar din il-materja.

AN: Għandha tkun marbuta kemm mar-rata ta’ inflazzjoni u mal-produttività. Iż-żieda titħallas biss meta l-inflazzjoni taqbeż it-2%. Meta f’sena l-persentaġġ ta’ inflazzjoni jkun iktar baxx jiżdied ma’ tas-sena ta’ wara u titħallas biss jekk flimkien l-inflazzjoni taqbeż it-2%.

EDUKAZZJONI

Edukazzjoni bikrija

PN: Bi sħubija mal-privat u l-volontarjat titwaqqaf xibka ta’ ċentri għall-ħarsien tat-tfal f’kull naħa ta’ Malta u Għawdex. Tissaħħaħ il-kwalità taċ-ċentri tal-kindergarten biex jagħtu l-aħjar sisien l-aktar kmieni possibbli. Fl-istess waqt jissaħħaħ il-programm ta’ screening bikri dwar l-istat ta’ saħħa fiżika u intellettwali tat-tfal.

MLP: Tiddaħħal liġi li tirregola ċ-ċentri ta’ ħarsien tat-tfal u jkunu provduti ċentri sussidjati. Tiddaħħal reception class bejn il-kindergarten u l-iskola primarja.

AD: Għandha tissaħħaħ is-sistema ta’ l-edukazzjoni mhux formali li tinkludi kindergartens u ċentri ta’ ħarsien. Jiddaħħlu regolamenti li jiżguraw li dawn iċ-ċentri jitmexxew minn nies kompetenti u kwalifikati li jipprovdu servizz f’ambjent addattat u nieqes mill-perikli.

AN: Jaqblu li l-kindergarten assistants ikunu mħarrġa f’Early Childhood Education imma għandu jkun hemm mira biex sa l-età ta’ sitt snin it-tfal kollha jkunu jafu jaqraw sew bil-Malti u l-Ingliż. Jitwaqqaf rapid intervention team li jservi biex jgħin lit-tfal li minn kmieni jibdew juru li jaqgħu lura.

Stipendji

PN: Is-sistema ta’ l-istipendji tkun sostnuta bl-iskop li ż-żgħażagħ ikunu megħjuna jkomplu bl-istudji u t-taħriġ bla ma jkunu ta’ piż kbir fuq il-ġenituri tagħhom.

MLP: Il-manifest ma jagħmilx riferenza għal din il-kwistjoni imma fid-dokument ‘Il-Politika għall-Qasam Edukattiv’ jingħad li Gvern Laburista jimpenja ruħu biex tibqa’ s-sistema ta’ l-istipendji.

AD: Jaqblu mas-sistema preżenti ta’ l-istipendji fejn parti minnu jingħata bħala stipendju u parti bħala għotja. Jingħad ukoll li għandha tispiċċa kull diskriminazzjoni bejn studenti maturi u studenti oħra f’dak li għandu x’jaqsam ma’ l-istipendju.

AN: Mhux kulmin jidħol l-Università għandu d-dritt li jgħaddi l-ispejjeż ta’ l-edukazzjoni tiegħu liċ-ċittadin għax din hi estensjoni tal-kultura tal-benefiċċji li ma tgħinx biex trawwem studenti responsabbli. Għalhekk is-sistema ta’ l-istipendji teħtieġ reviżjoni.

GĦAWDEX

Tmexxija

PN: Ikun ristrutturat il-ministeru għal Għawdex. Tissaħħaħ ukoll il-kapaċità ta’ l-Uffiċċju Nazzjonali ta’ l-Istatistika biex ikun hemm firxa wiesgħa ta’ ċifri marbuta ma’ Għawdex.

MLP: Jitwaqqaf Kunsill Reġjonali b’rappreżentanza sħiħa ta’ l-Għawdxin li jkun responsabbli mill-iżvilupp ekonomiku u soċjali ta’ Għawdex. Il-Kunsill Reġjonali jħejji pjan ta’ żvilupp għal Għawdex bħala reġjun. Fl-istess waqt Għawdex ikollu statut fiskali u finanzjarju bil-għan li jikkumpensa għall-insularità doppja.

AD: Jitwaqqaf Kunsill Reġjonali Għawdxi elett mill-Għawdxin li jkollu s-saħħa li jamministra l-fondi allokati lill-gżira. In-numru ta’ Membri Parlamentari Għawdxin jitla’ minn ħamsa għal sitta biex jirrifletti ż-żieda fl-għadd ta’ votanti. Jitwaqqaf Kumitat Parlamentari għal Għawdex magħmul mill-Membri Parlamentari kollha Għawdxin. Il-Kumitat jissorvelja l-ħidma tal-Ministeru għal Għawdex.

AN: Jitwaqqaf Kunsill Reġjonali Għawdxi elett mill-Għawdxin li jkun responsabbli mill-iżvilupp kummerċjali, industrijali u turistiku ta’ Għawdex. Il-Kunsill ikollu d-dritt li jaħtar żewġ osservaturi biex jattendu s-sessjonijiet tal-Parlament Malti u jkollu d-dritt ukoll li jagħmel u jiġbor it-taxxi.

Infrastruttura

PN: Jitfassal pjan għall-kosta mill-bajja ta’ San Blas fin-Nadur sa Wied il-Għasri. Fil-Port ta’ l-Imġarr tissaħħaħ l-infrastruttura għall-irmiġġ ta’ cruise liners u ssir estensjoni tal-yacht marina. Tinbena skola sekondarja ġdida għall-bniet u skola primarja ġdida għar-Rabat. Jinbnew numru ta’ units residenzjali għall-akkomodazzjoni soċjali. Ikun żviluppat ċentru ta’ faċilitajiet sportivi f’Ta’ Xħajma li jikludi wkoll pixxina. Titwaqqaf pixkerija u jinbena open-air studio għall-produzzjoni tal-films.

MLP: Jinbnew yacht marinas u korsa tal-golf mingħajr ma jkun hemm l-ispekulazzjoni tal-bini marbuta magħhom. Jitkabbru x-xtajtiet ramlin f’Marsalforn u x-Xlendi. Jinħolqu iktar siti u faċilitajiet fuq l-art fejn hemm siti għad-diving. Jinbena ċentru komunali reġjonali u jiċċaqlaq il-bini tal-Qrati. Ikun identifikat sit għall-bini ta’ qasam residenzjali għal akkomodazzjoni soċjali. Tinbena triq alternattiva għall-Mġarr u jitħejja studju għat-tkabbir tal-port ta’ l-Imġarr.

AD: Ħondoq ir-Rummien jinbidel f’park ġeoloġiku u industrijali. L-impjant antik tad-distillazzjoni fl-inħawi jinbidel f’pixxina msaħħna permezz ta’ enerġija ġenerata
mix-xemx. Jinbdew xogħlijiet infrastrutturali biex f’Marsalforn ikun jista’ jinżel l-ajruplan tal-baħar. Il-Qorti tkun trasferita fil-bini mhux użat tal-Malta Dairy Products barra r-Rabat.

AN: Tinbena yacht marina oħra u jitħejja irmiġġ għall-cruise liners ta’ daqs medju. Tkun estiża l-airstrip eżistenti.

Trasport bejn il-gżejjer

PN: Jissaħħaħ is-servizz ta’ trasport bl-ajru minn u lejn Għawdex b’mod li jkun vijabbli u sostenibbli.

MLP: Jitħaddem b’sussidju s-servizz tal-ħelikopter bi skeda bejn iż-żewġ gżejjer.

AD: Ikun estiż għar-Rabat ix-shuttle service b’tal-linja bejn l-ajruport u l-Imġarr u jkun jinkludi wkoll servizz ta’ check-in għall-bagalji. L-ajruplan tal-baħar ikun jista’ jinżel f’Marsalforn. Issir ħidma biex jitħaddem servizz ta’ katamaran bejn il-Port il-Kbir/Marsamxett u l-Imġarr/Marsalforn. Jiddaħħal is-servizz bi skeda tal-katamaran bejn Sa Maison u l-Imġarr. Jinbdew negozjati mal-kumpaniji tal-catamaran f’Malta biex ir-rotta Malta-Sqallija jkollha wkoll waqfa f’Għawdex.

AN: Ma jingħad xejn dwar dan imma l-proposta biex tittawwal l-airstrip eżistenti tfisser li għandu jkun hemm xi tip ta’ servizz bl-ajru bejn iż-żewġ gżejjer.

AMBJENT

MEPA

PN: Ir-riforma fil-Mepa trid twassal biex tiżdied l-effiċenza skond miri stabbiliti, tiżdied it-trasparenza u l-kontabbiltà, jonqsu l-inkonsistenzi fid-deċiżjonijiet u jissaħħaħ l-infurzar. Biex tkun attakkata l-burokrazija ssir distinzjoni netta bejn applikazzjoni għal tibdil jew żvilupp żgħir f’residenza jew negozju li jeżistu u applikazzjonijiet ta’ żvilupp ġdid. Jissaħħaħ l-involviment dirett tas-soċjetà ċivili b’aktar spazju għall-konsultazzjoni ma’ għaqdiet mhux governattivi inkluż residenti qabel jittieħdu deċiżjonijiet kbar li jolqtu għadd kbir ta’ nies.

MLP: Issir evalwazzjoni ta’ l-operat tal-MEPA biex issir aktar trasparenti. Il-proċess tal-Environmental Impact Assessment (EIA) jittejjeb, speċjalment kif issir il-konsultazzjoni pubblika. Isir it-tibdil meħtieġ biex il-MEPA tibda tgawdi il-fiduċja tal-pubbliku. Fi żmien sitt xhur l-MLP idaħħal targets dwar kif u f’kemm żmien jiġu approvati proġetti mill-MEPA.

AD: Il-MEPA għandha tinqasam f’żewġ awtoritajiet separati, waħda responsabbli għall-ħarsien ta’ l-ambjent u l-oħra għall-ippjanar u l-kontroll ta’ l-iżvilupp. Ikun hemm skrutinju kontinwu minn żewġ Kumitati Parlamentari, wieħed għall-ambjent u l-ieħor għall-ippjanar ta’ l-iżvilupp. Għandu jidħol Kodiċi ta’ Etika għall-istaff ta’ dawn l-Awtoritajiet li fost oħrajn jassigura li l-politiku ma jinvolvix ruħu fil-ħidma ta’ kuljum.
Id-dokumentazzjoni tkun aċċessibli għall-pubbliku u għall-Kumitati Parlamentari. Il-ħatra tal-membri tal-bordijiet taż-żewġ Awtoritajiet tkun soġġetta għall-approvazzjoni tal-Kumitat Parlamentari permezz ta’ smigħ pubbliku. Il-membri tal-bordijiet jintgħażlu minn fost is-soċjetà ċivili. Il-ħatra ta’ l-Uffiċjali tal-Verifika tibda ssir direttament mill-Ombudsman. L-obbligu li jiġu ikkonsultati r-residenti permezz ta’ smigħ pubbliku jiġi estiż għall-proġetti kollha li jirrikjedu EIA. Id-deċiżjoni li jitneħħa l-obbligu li ma jsirx EIA ma tibqax tittieħed aktar fil-magħluq.

AN: Il-membri tal-bord tal-MEPA jinħatru mill-President wara konsultazzjoni mal-Prim Ministru, il-Kap ta’ l-Oppożizzjoni u s-soċjetà ċivili. Il-funzjoni tal-ħarsien ambjentali u ta’ l-ippjanar għall-iżvilupp għandhom ikunu separati minn xulxin. Applikazzjonijiet għal żvilupp fuq skala żgħira għandhom jiġu ipproċessati fi
żmien tliet xhur. Proġetti kbar għandhom jiġu ipproċessati fi żmien sitt xhur biex titnaqqas il-burokrazija.
Il-Pjan Lokali għandu jispeċifika b’mod ċar x’bini jista’ jiġi żviluppat u b’hekk il-MEPA jkollha l-awtorità li toħroġ ittra lill-applikant ta’ x’jista’ jibni mingħajr il-ħtieġa għal applikazzjoni formali għal Outline Permit. Din tkun suġġetta għall-approvazzjoni tal-Bord.

Konfini ta’ l-iżvilupp

PN: Tissaħħaħ il-ġlieda kontra l-bini illegali barra mill-konfini ta’ l-iżvilupp. Jitwaqqaf fond biex bi sħubija mas-soċjetà ċivili tkun tista’ tinxtara art barra l-konfini biex tiġi ritornata għall-istat naturali tagħha.

MLP: Din il-kwistjoni mhix indirizzata fil-manifest.

AD: Il-konfini ta’ l-iżvilupp jerġgħu lura għal dawk li kienu qabel is-26 ta’ Lulju 2006, meta l-Gvern għadda mill-Parlament il-mozzjoni dwar l-estensjoni ta’ dawn iż-żoni. Il-manifest jipproponi wkoll li jiġu infurzati b’mod rigoruż il-liġijiet u l-politika eżistenti rigward l-iżvilupp barra mill-konfini (ODZ).

AN: Il-Gvern ifassal pjan strateġiku għall-gżejjer Maltin li jkun rivedut regolarment. Il-manifest jinsisti li l-iżvilupp fieragħ u spekulattiv huwa l-akbar theddida għall-ambjent Malti u jrid jieqaf. Qabel ma żona ġdida tkun żviluppata għall-bini jitfassal masterplan li toħloq ambjent residenzjali li jilqgħek u li jagħti importanza lil diversi aspetti.

Kaċċa u nsib

PN: Il-kaċċa u l-insib għandhom ikunu prattikati b’mod sostenibbli, b’konformità mar-regolamenti ta’ l-UE kif interpretati mill-Qorti Ewropea.

MLP: Il-kaċċa u l-insib għandhom ikunu regolati bil-għan li l-prattika tkun sostenibbli. Dan għandu jsir fid-dawl ta’ l-obbligi legali ta’ l-UE kif qed jiġu interpretati llum.

AD: Biex jiġu protetti l-ispeċi tal-għasafar u biex il-kampanja titgawda minn kulħadd mingħajr periklu l-kaċċa għandha tkun gradwalment abolita. Fl-immedjat il-kaċċa fir-rebbiegħa għandha ssir illegali. Għandhom jiżdiedu l-ispazji li fihom ma tistax issir kaċċa, fost l-oħrajn minn toroq sekondarji.

AN: Filwaqt li tisħaq li l-kaċċaturi għandhom id-dritt igawdu d-delizzju tagħhom, l-AN tiftaħ djalogu serju ma’ l-UE biex tara kemm hu possibbli ttaffi l-konsegwenzi tad-direttivi preżenti.

Enerġija mir-riħ u x-xemx

PN: Isir proġett ta’ rdieden tar-riħ fil-baħar, 20 mil ’il barra mill-kosta biex ikun iġġenerat bejn 75MW u 100MW ta’ enerġija. Isir investiment ieħor f’teknoloġiji li jiġġeneraw l-enerġija mix-xemx, l-iskart u sorsi oħra li jiġġeddu bl-għan li sal-2020 tintlaħaq il-mira biex 10% ta’ l-enerġija tkun iġġenerata minn sorsi alternattivi.

MLP: Ikun inċentivat l-użu ta’ l-enerġija alternattiva partikolarment dik mix-xemx u
r-riħ.

AD: Ikun hemm rifużjoni sħiħa tal-VAT fuq l-installazzjoni ta’ sistemi fotovoltaiċi li jiġġeneraw l-elettriku mix-xemx u l-elettriku żejjed iġġenerat b’dawn is-sistemi jitħallas bir-rata ta’ madwar €0.42 kull unit, rata li tonqos b’5% kull sena fuq perjodu ta’ 5 snin.
Jitwaħħlu minn 4 sa 5 turbini tar-riħ b’kapaċità ta’ 750kW. Dawn jiġġeneraw 3.75MW ta’ enerġija bi prezz ta’ ġenerazzjoni ta’ elettriku ta’ €0.05 kull unit, inqas minn nofs tal-prezz ta’ ġenerazzjoni kurrenti ta’ l-Enemalta. B’żieda minima fil-prezz ta’ l-elettriku għall-industrija, jitwaqqaf fond biex jiddaħlu sistemi ta’ ġenerazzjoni ta’ l-elettriku minn sorsi rinovabbli fiż-żoni industrijali.

AN: Bi prova jitnedew tliet turbini tar-riħ f’Ħal Far. Jekk ir-riżultati jkunu sodisfaċenti tittieħed deċiżjoni fuq impjanti oħra. Il-Gvern għandu jixtri bir-rata ta’ €0.30 kull kwH l-enerġija iġġenerata mill-privat minn sorsi alternattivi.

.