Aħbarijiet | 27 ta’ Jannar 2008 Nr 65

Fil-Karnival se nibqgħu b’wiċċ Laskri

FRANICA PULIS tittratta l-kwistjoni tas-satira politika fil-Karnival minn żmien Lascaris sa llum u ssib li l-affarijiet ma nbidlux kważi xejn

Mill-klassi politika li Illum intervistat, 12 minn 12 qablu li għandha tidħol is-satira politika fil-Karnival. Iżda minkejja li Mario Galea, il-Whip tan-Nazzjonalisti, qajjem il-kwistjoni fil-Parlament biex jieħu passi kontra “r-regolamenti redikoli li jeżistu li ma tistax tagħmel wiċċ il-Prim Ministru”, xorta ma sar xejn.
Galea żied jgħid, “Din li aħna baqar sagri u ta’ l-onorevoli għadda żmienu. Naħseb li l-karnival ikun aktar interessanti bis-satira. In-nies togħġobhom jekk din tidħol fil-Karnival. Aħna qegħdin ngħixu gidba għax in-nies fil-privat tiċċajta bil-politiċi u tidħaq bl-emails li tirċievi dwarhom ukoll.”
Din il-ġimgħa l-Kumitat Organizzattiv fil-Kumissjoni Nazzjonali Folklor ħabbar li l-karru tar-Re tal-Karnival se jkollu miegħu erba’ personalitajiet tat-telviżjoni Maltin miegħu: Hector Bruno, Eileen Montesin, Peppi Azzopardi u Alfred Zammit.
Iċ-chairperson tal-kumitat, George Zahra, sostna li kien hu stess li ċemplilhom u li huma aċċettaw qabel ma saru l-karikaturi tal-personalitajiet.
Mistoqsi jekk kwalunkwe persuna s-sena d-dieħla tistax tagħmel karikatura fuq karru ta’ personalità, Zahra wieġeb li għal bidu aħjar jingħataw l-abbozzi tal-karrijiet lill-kumitat qabel ma jsiru l-karrijiet ħalli jkunu ċerti li dawn ma joffendu lil ħadd.
“Kif inhuma r-regolamenti tal-Pulizija, persuna ma tistax tilbes uniformi tal-forzi ta’ l-ordni, ta’ reliġjużi jew ta’ politiċi Maltin u barranin. Aħna rajna kif induru mar-regoli u nagħmlu personalitajiet famużi minflok. Iżda jaqbel li fl-ewwel żminijiet inħalluha fil-kontroll tagħna,” qal Zahra.
Din it-tip ta’ biża’ jew prekawzjoni tirrifletti l-opinjoni ta’ tlieta biss mill-Membri Parlamentari - Charles Mangion, Carmelo Abela u Francis Zammit Dimech - li jaħsbu s-satira m’għandhiex tidħol fis-sena ta’ l-elezzjoni.
Charles Mangion, li sa lbieraħ kien għadu l-Aġent Kap ta’ l-MLP, sostna li “is-satira hu mezz artistiku sofistikat u diffiċli. Mhux kulħadd kapaċi jwasslu. Hu mezz tajjeb ta’ kritika iżda m’għandux ikun mezz ta’ tagħjir u insulti. Wieħed irid joqgħod attent ukoll li ma jwassalx biex in-nies ikunu aktar konfrontali ma’ xulxin.
“Trid tkun għaqli. Ma naħsibx li s-satira politika għandha tidħol fis-sena ta’ l-elezzjoni bin-nies li jridu jassorbu xi ħaġa ġdida fl-eqqel ta’ kampanja elettorali. Dan bħal futbol u t-Tazza tad-Dinja. Tagħjira fl-ewwel logħba ma jagħtux kasha. Tagħjira fil-final jistgħu jinqalgħu l-problemi għax ikun hemm ħafna rjus sħan.”
Miegħu qabel ukoll Carmelo Abela li jaħseb li bħalissa jista’ jkun li mhuwiex iż-żmien ideali li tiddaħħal satira politika iżda m’għandux problema biha.
“Tajjeb li l-politka ma tibqax xi ħaġa hemm fuq li ma tistax tiċċajta biha sakemm ma jkunx hemm offiża personali. Tajjeb ukoll li l-persuna tkun avżata.”
Marie-Louise Coleiro Preca taqbel li tidħol is-satira. L-uniku nkwiet tagħha hu “jekk allaħares qatt ikun hemm xi karru bis-satira politika u jkun hemm iż-żewġ partitarji li jkunu passjonali u jinqala’ l-inkwiet.”
Fuq fehma qrib tagħhom hemm il-Ministru tal-Kultura Francis Zammit Dimech li qal, “Ma jkolli l-ebda problema li terġa’ tidħol is-satira politika għalkemm naħseb li jkun prudenti li dan isir wara u mhux qabel elezzjoni.”
Mentri l-Prim Ministru Lawrence Gonzi jemmen “li satira tajba, anke fil-Karnival, hi xi ħaġa li għandha tkun imħeġġa. Ovvjament minix inħallat is-satira mat-tagħjir u ma’ l-insulti. Dawn huma differenti. Nixtieq nara karru dwari ħalli nara kif jagħmluni! Sakemm ma jkunx hemm insulti naħseb li napprezzah.”
Il-Kap ta’ l-Alternattiva Demokratika, Harry Vassallo, minkejja li jara l-karikaturi bħala divertiment, jifhem li l-politiċi bħalissa jista’ jkollhom pressjoni minħabba li l-Elezzjoni Ġenerali hi qrib.
“Naħseb li kienet tagħmel pressjoni fuq il-klassi politika biex ma jsaħħnux l-irjus bla bżonn. Forsi kienet tinfluwenza l-kwalità tal-kampanja elettorali. Kienu joħorġu wkoll ħafna aspetti kemm serji kemm umoristiċi li ma jissemmewx fil-kampanji elettorali għax ma jaqbilx lil min jagħmilhom. Forsi nitgħallmu li t-tolleranza hi valur komuni u ogħla minn kull fehma politika,” qal Vassallo.
Kien hemm politiċi oħrajn li, li kien għalihom is-satira politika setgħet iddaħħlet minn issa minkejja l-elezzjoni hi fil-qrib.
Il-Whip tal-Laburisti Joe Mizzi jgħid li hi “irrilevanti hix ġejja l-elezzjoni jew le. Jien neħodha wkoll mil-lat li b’karru tista’ tinġibed l-attenzjoni dwar nuqqas u dak li jkun jidħol f’qoxortu u jiċċekkja dwarha. Anki jekk din ma tkunx vera.”
Fuq l-istess nota, Evarist Bartolo qal li “mhemmx għalfejn nistennew li tinbidel id-dinja biex nagħmlu xi ħaġa. Nagħmlu għaġeb mix-xejn. Din ħaġa normali. Nagħmlu satira kullimkien: fil-gazzetta u fit-televixin. Se jiġri xi ħaġa jekk nagħmluha fil-Karnival?”
Josie Muscat, il-Kap ta’ l-Alleanza Nazzjonali, ma jaħsibx li jkun hemm problema jekk terġa’ tiddaħħal is-satira politika fil-Karnival għax “il-politika fiha satira l-ħin kollu. Il-Karnival mhux għalhekk qiegħed, biex tgħaddi ż-żmien bin-nies? Għalija l-ikbar satira ta’ dan il-pajjiż hi l-gazzetti li jġibu nofs veritajiet. Billi l-karrijiet iżidu mad-doża li għandna mhu se jiġri xejn.”
Michael Axiaq ma jaħsibx li għadhom dawk iż-żminijiet fejn karru b’satira politika se joħloq xi kontroversja anzi jaħseb li “jibdew jiġġieldu l-kandidati bejniethom biex ikollhom satira fuqhom infushom għax hu reklam għalihom. Bħalma jgħidu: ‘There’s nothing better than bad press’.”
Franco Galea min-naħa tiegħu iktar jinkwieta li tkun imżebilħha xi reliġjon partikulari milli l-politiċi. Anzi jaħseb li bis-satira politika n-nies jerġgħu jibdew jattendu n-nies bi ħġarhom għall-Karnival.
Illum ħadet l-opinjoni ta’ Joe Micallef Stafrace, l-eks editur ta’ Is-Sebħ, qal: “Ma nafx il-għala fl-imgħoddi kienet permessa mbagħad waqfet.”
Isaqsi jekk qabel konniex aktar tolleranti minn issa u semma wkoll li kienet issir satira politika fil-Karnival tal-Maltin fl-Empire Stadium tal-Gżira.
“Anki fil-karrijiet ta’ l-Ewwel ta’ Mejju jkun hemm element ta’ satira għalkemm mhix daqshekk qawwija u ċara. Il-karikatura ta’ gazzetta billi tagħtiha l-ħajja b’karru tal-Karnival u tidher isbaħ ma nara li fiha xejn ħazin. Jista’ jkun li jibżgħu li jkun hemm xi nkwiet ta’ massa.”

Joe Micallef Stafrace

Joe Micallef Stafrace kien wieħed minn dawk li laqqatha qares minħabba s-satira politika fl-1959 fiż-żmien meta kien l-Editur tal-gazzetta Laburista Is-Sebħ. Dik is-sena hu kien ippubblika karikatura bil-Gvernatur Sir Robert Leycock fuq l-idejn jixrob il-ġin. Fl-isfond tiegħu kien hemm banda ddoqq u kliem jgħidu: ‘Kemm għandu qalbu tajba’.
F’dak iż-żmien il-Gvernatur kien neħħa l-marċi tal-baned bil-biża’ li jinqala’ l-inkwiet. Wara ħafna talbiet reġa’ daħħal il-marċi fil-festa ta’ San Duminku u Micallef Stafrace kellu aptit jieħu bid-dgħajsa din is-sitwazzjoni. Iżda d-dgħajsa ħaditu sal-ħabs u żammitu hemm għal erbat ijiem wara li l-Qorti ddikjarat li żeblaħ il-Gvernatur b’dik il-karikatura.
Illum Micallef Stafrace jaħseb li “mxejna ’l quddiem ħafna. Kieku dik il-karikatura dehret illum kienet tittieħed b’umoriżmu. Għallinqas hekk naħseb. Is-sitwazzjoni nbidlet ħafna minn dak iż-żmien ’l hawn. Biss biss fl-1996 bl-emenda li saret fil-Liġi li ġurnalist ma jistax jintalab jikxef ir-risorsi u jintalbu biss f’każi eċċezzjonali.
“Anki l-fatt li s-sentenzi tal-Qorti Ewropea għad-Drittijiet Umani huma applikabbli għalina. Fejn ma tasalx bil-Qorti Maltija llum tista’ tasal bil-Qorti Ewropea minbarra li l-Qorti Maltija hi dejjem għassa għal x’inhu jiġri f’dik Ewropea.

Iċ-ċensura tas-satira politika fl-istorja tal-Karnival Malti

L-ewwel ċensura fis-satira politika li saret fil-Karnival kienet fl-1639, seklu wara li nbeda l-Karnival f’Malta mill-Kavallieri ta’ San Ġwann. Kavallier Taljan liebes ta’ Ġiżwita qagħad jippassiġġa fit-toroq tal-Belt b’kartellun f’idejh b’xi kliem kontra l-ġiżwiti wara li l-Granmastru Lascaris naqqsilhom il-libertà fil-Karnival u ma ħalliex aktar lin-nisa jieħdu sehem fih.
Il-Kavallieri kienu waħħlu fil-konfessur tal-Granmastru li kien Ġiżwita u fir-Rettur. Il-Kavallier Taljan intbagħat ikkalzrat fil-Forti Sant’Iermu iżda nħeles ftit wara minn sħabu kavallieri li wara attakkaw il-knisja u l-Kulleġġ tal-Ġiżwiti fil-Belt.
It-tieni ċensura, jekk tista’ ssejħilha hekk, kienet meta l-Gvernatur militari Sir Patrick Stuart ipprojbixxa li jintlibsu maskri fil-Ħadd tal-Karnival tat-22 ta’ Frar ta’ l-1846. Ir-reazzjoni tal-Maltin kienet li xi rġiel libsu lbis stil Ingliż bil-kpiepel tawwalin ta’ dak iż-żmien rekbin fuq ħmir.
Iktar tard reġiment Skoċċiż kien għaddej jimmarċja l-Belt. Meta daqq l-irtirata quddiem il-Pjazza tal-Palazz marret għalihom folla mgħaddba. Ħadd ma kien weġġa’ ħlief li tkissru xi strumenti. Sir Patrick li kien qed jara kollox mit-tieqa tal-Palazz ordna lill-Pulizija biex tieħu ħsieb ‘l-irvell’ u dawn mid-dehra kienu sawtu lill-folla bi bsaten twal minkejja li l-Gvernatura qatt ma ammetta li ġrat din il-biċċa. Iżda din il-ġrajja mhux talli tpinġiet talli sar anki tqabbil dwarha mill-għannejja.
It-tielet waħda, li kienet dik definittiva li qatgħet tista’ tgħid għal kollox is-satira politika mill-karrijiet, kienet fit-Tletinijiet ftit qabel ma faqqgħet it-Tieni Gwerra Dinjija. Sa dak iż-żmien kienu jsiru karrijiet anki bl-uċuh tal-Prim Ministri. Iżda f’dawk iż-żminijiet, Malta kienet maqsuma nofsha mat-Taljani u nofsha ma’ l-Ingliżi u kien diġà qed iberraq in-Nażizmu.
Fil-Karnival in-nies kienu wkoll jissuttaw il-karrijiet.
B’dawn l-affarijiet kollha għaddejjin l-Ingliżi qabdu u ħaduha f’idejhom li jaqtgħu s-satira politika fil-Karnival darba għal dejjem. Minn dak iż-żmien ’l hawn persuna ma tistax tilbes uniformi tal-forzi ta’ l-ordni (pulizija/ suldat), ilbies reliġjuż (qassis/ soru) u ta’ politiku.

L-informazzjoni storika ttieħdet mill-ktieb ta’ Vincent Zammit, Il-Granmastri Vol 1 u mir-riċerka ta’ John J. Cremona, The Carnival of Malta.